Przejdź do treści

Psychologia, a rola lidera. Uważność.

Psychologia, a rola lidera. Uważność.

Rozmawiają: Magda Walczak, Adrian Janik, Marek Wyszyński

“Psychologia to nauka o tym, że różni ludzie w różnych sytuacjach zachowują się różnie”. Magda Walczak i Adrian Janik rozmawiają z Markiem Wyszyńskim o tym czym jest psychologia? Czy lider powinien znać jej podstawy i jak ważne jest bycie uważnym.

Obejrzyj na YT

Zapis rozmowy

Marek Wyszyński: Witam was w podcaście Zwinnej Kawy, w którym rozmawiamy o zwinności w biznesie i nie tylko. Dzisiaj na tapecie bardzo ciekawy temat, bo psychologia. I moimi gośćmi są Magda Walczak. Cześć, Magda.

Magda Walczak: Cześć, witam wszystkich bardzo serdecznie.

Marek Wyszyński: I Adrian Janik. Cześć, Adrian.

Adrian Janik: Cześć, Marek, cześć, Magda i cześć nasi słuchacze.

Marek Wyszyński: Jak już zapowiedziałem, będziemy rozmawiać o psychologii. Wy oboje jesteście psychologami z wykształcenia, ale na sam początek chciałbym was poprosić o może małą definicję, co to w ogóle jest psychologia.

Adrian Janik: To może ja spróbuję. Pamiętam taką definicję, którą usłyszałem na jednym z pierwszych wykładów na moich zajęciach z psychologii na studiach. I pan profesor Brzeziński na poznańskim UAM-ie powiedział takie zdanie, że psychologia to jest nauka o tym, że różni ludzie w różnych sytuacjach zachowują się różnie. Taki trochę żart, a trochę definicja taka w taki prosty sposób wyjaśniona. Psychologia to nauka o tym, w jaki sposób w różnych sytuacjach zachowują się ludzie, jakie są czynniki determinujące zachowania ludzi i co sprawia, że czasami postępujemy tak, a czasami inaczej. Co decyduje o tych wyborach, które dokonujemy — czasem bardziej, a czasem mniej świadomych.

Marek Wyszyński: Magda, coś byś dodała?

Magda Walczak: To, co powiedział Adrian, jak najbardziej jest spójne też z tym, o czym ja się uczyłam i jak samą psychologię rozumiem. To, co mogę dopowiedzieć, to to, że psychologia ze względu na to szerokie zainteresowanie człowiekiem i zachowaniem się w konkretnych sytuacjach dzieli się na różne obszary. I tym oto sposobem mamy — jeśli jest to obszar bardziej chociażby kliniczny i ewentualnych zaburzeń zachowania czy stricte zdrowia — jest to psychologia kliniczna. Jeżeli są to zachowania w organizacji, jest to psychologia organizacji i tak dalej i tak dalej. Psychologia marketingu… Mogłabym tutaj wymieniać i wymieniać. Więc gdzieś ta psychologia ma wspólny mianownik, niemniej jednak szerokie wykorzystanie i zastosowanie.

Marek Wyszyński: A jak to się w ogóle u was zaczęło? Skąd to zainteresowanie akurat tym konkretnym tematem i chęć kształcenia się, a później w zasadzie pracy cały czas w tej dziedzinie? Może Magda.

Drogi do psychologii

Magda Walczak: U mnie mogę powiedzieć, że wydarzyło się to tak trochę małym przypadkiem. Otóż kiedyś bardzo pasjonowałam się muzyką i ze względu na moje rodzinne zamiłowania medyczne i bycie otoczoną po prostu przez życie lekarzy miałam do wyboru albo muzykę — Akademię Muzyczną — albo Akademię Medyczną. Finalnie tak to życie pokierowało, że właśnie wylądowałam na psychologii. Już na tamten moment myślałam o psychologii klinicznej. Jednak po pierwszych krokach w tym obszarze pomyślałam, że właśnie psychologia ma tak wiele do zaoferowania, że warto zobaczyć, poznać trochę inne jej obszary, a nie tylko kliniczne. I tak poprzez ogromne zamiłowanie do człowieka i ogromną fascynację człowiekiem — później też technologią — właśnie wylądowałam w obszarze wytwarzania produktu, oprogramowania i jedną pasję do ludzi i technologii oraz rozwoju produktu w tym momencie łączę. To tyle w wielkim skrócie.

Marek Wyszyński: OK. Adrian, a jak to było u ciebie? Jak ty trafiłeś na ten temat i jak się w nim realizujesz?

Adrian Janik: No, to u mnie była bardzo podobna ścieżka jak u Magdy, z jedną różnicą na samym początku, że ja trafiłem na studia trochę z przypadku. Znaczy, jak kończyłem szkołę średnią, to trochę nie miałem pomysłu, czym chciałbym się w życiu zajmować, ale wiedziałem, że po prostu lubię ludzi. I pamiętam, że gdzieś na etapie szkoły średniej spośród różnych zajęć dodatkowych, które oferowało moje liceum, jednym z zajęć były takie spotkania dotyczące właśnie psychologii. To znaczy mogliśmy się spotykać z panią psycholog, która współpracowała z naszą szkołą i ona nas zaznajamiała z różnymi ciekawostkami dotyczącymi psychologii. No i jakoś tak od słowa do słowa wpadłem na pomysł, że to może jest kierunek studiów dla mnie. No i tutaj już podobnie jak Magda w trakcie studiów dotarło do mnie, że psychologia kliniczna, czyli ta część psychologii, która zajmuje się zdrowiem człowieka i tą częścią leczenia różnych zaburzeń oraz dysfunkcji, to nie do końca jest ten obszar, którym chcę się zajmować. Za to bardzo mnie pociągała taka część psychologii, która dotyczyła marketingu, reklamy albo właśnie adaptacji psychologii w środowisku pracy. I tę specjalność wybrałem w trakcie studiów. I zacząłem zajmować się tym, jak ludzie odnajdują się właśnie w środowisku pracy i jak można ludzi w tym środowisku pracy wspierać poprzez różne mechanizmy, odkrycia i narzędzia psychologiczne.

Marek Wyszyński: Słuchajcie, tak delikatnie podsumowując: mówimy o tym, jak ludzie będą zachowywali się w konkretnych sytuacjach i kontekstach i jak będą na nie reagowali oraz jakie mechanizmy się u nich uruchomią. I tak się zastanawiam: czy jest to coś co my możemy w miarę łatwo przenieść na rynek pracy? Ok Adrian ty już tego dotknąłeś przed chwilą — czy można mówić o tym że my możemy sobie zrozumieć jakieś podstawy psychologii które pomogą nam poruszać się w takim środowisku pracy? Czy mówimy tutaj jednak minimum o tych pięcioletnich studiach a najlepiej jeszcze o szerokiej praktyce zanim trafimy do pracy na przykład w korporacji?

Podstawy psychologii w pracy

Adrian Janik: To ja pozwolę sobie zacząć bo to taki temat którego na co dzień dotykam — bo na co dzień zajmuję się prowadzeniem warsztatów szkoleń i rozwijaniem ludzi w organizacjach właśnie w takim obszarze umiejętności czy rozumienia różnych mechanizmów psychologicznych. I myślę sobie że taka podstawowa świadomość pewnych procesów — od lat jakoś ubolewam nad tym — że w toku edukacji formalnej dotyczącej powiedzmy szkoły podstawowej średniej nie ma takich podstawowych zajęć z tym związanych albo one są bardzo ograniczone; osoby opuszczające jakiś proces edukacji nie mają żadnych podstawowych zajęć z tym związanych albo one są bardzo ograniczone; te zajęcia też są zarezerwowane dla wybranych kierunków a nie dla wszystkich studentów. Bo myślę sobie że taka rzetelna podstawa wiedzy psychologicznej byłaby czymś co bardzo by ułatwiało funkcjonowanie ludziom — zresztą to jest coś co ja bardzo często też słyszę na warsztatach szkoleniach kiedy spotykam się z ludźmi pokazuję kawałek jakiejś wiedzy psychologicznej no to często padają takie zdania „oj kurczę szkoda że ja takiej wiedzy nie miałem gdzieś jeszcze na etapie szkoły” „tego się nie uczy” bo to są takie rzeczy które bardzo ułatwiają budowanie relacji rozwiązywanie konfliktów interpersonalnych pogłębiają rozumienie siebie. Jednocześnie myślę sobie że skoro tego przedmiotu brakuje gdzieś tam formalnie no to przecież można go zdobyć własnym wysiłkiem własnym nakładem po drodze; ja jestem gorącym zwolennikiem szerzenia takiej wiedzy przy czym tutaj bym postawił jednak gwiazdkę żeby była rzetelna — mam pewien dystans do pop-psychologii którą gdzieniegdzie da znaleźć zasobach internetu jakie proste rozwiązania skomplikowanych problemów więc zazwyczaj mam duży znak zapytania ile treści mogą kogo bardziej zaciekawić przyciągnąć pogłębi a ile zatrzyma powierzchownej warstwie

Adrian Janik: doświadczy albo pozna jakiś kawałek teorii, który jest wycinkiem, jest wyrwany z kontekstu i to przyczyni się do tego, że więcej wyrządzi szkody niż pożytku. O, może tak.

Marek Wyszyński: Niż pożytku. Magda, co jest u Ciebie? Czy Ty wierzysz w to, że faktycznie możemy mówić o tych podstawach? I jeśli tak, to pokusiłabyś się może o definicję tego, czym będą podstawy psychologii, z którymi warto, żebyśmy szli w świat, no, nazwijmy to, korpoświat.

Edukacja i integracja wiedzy

Magda Walczak: Jasne. Personalnie jestem ogromną zwolenniczką takiego podejścia do ciągłego rozwoju i kiedyś takie projekty, nawet Unii Europejskiej, które były bardzo popularne, wszędzie nanosiły hasło lifelong learning. W związku z czym myślę, że nigdy nie jest za późno, żeby się uczyć, żeby się rozwijać, żeby się dokształcać, więc to jest coś, co jeszcze w dobie obecnej właśnie możliwości mamy, ponieważ nie cierpimy na to, że tej wiedzy nie ma, tylko, tak jak wspomniał Adrian, jej jakość może być różna. W związku z czym, odpowiadając na Twoje pytanie, jak najbardziej takich treści podstawowych w zakresie psychologii można się uczyć, są dostępne kursy. Ja bym, jeżeli ktoś szuka też takich treści, to polecam chociażby sferę taką psychologiczną, która jest chociażby w SWPS-ie, gdzie te informacje z zakresu są raczej potwierdzone naukowo i mają dobre podstawy, i SWPS też ma dobrych prowadzących. Tak jak wspomniał Adrian o swojej uczelni, podejrzewam, że również jest tak na Uniwersytecie w Poznaniu. Absolutnie tutaj też mogę polecić Uniwersytet Łódzki, więc w zakresie kursów i samych studiów.

Magda Walczak: W zakresie też tego, gdzie tak się uczyć. Takie podstawy psychologiczne i tutaj w zależności, co tymi podstawami psychologicznymi nazywamy, bo jeżeli myślimy o, jeżeli ktoś chciałby pracować na przykład prowadząc różnego rodzaju szkolenia, warsztaty, to polecam po prostu szkoły trenerskie, które właśnie tych podstaw dotykają, ale w zakresie takim, które jest właśnie potrzebne chociażby na takiej ścieżce trenerskiej.

Magda Walczak: Jeśli chodzi o wiedzę, aby zostać coachem, czy nawet głębiej idąc terapeutą, to jednak tutaj wymagana jest dobra edukacja i myśląc szczególnie o byciu terapeutą, są to 5-letnie studia magisterskie plus 4-letnia specjalizacja. Niektórych rzeczy po prostu nie da się nauczyć. Tak. I ich zintegrować. I to powiedziałabym tutaj, nawet taki mocny nacisk położyłabym na tę integrację, ponieważ moje 5 lat studiów psychologicznych i to, że na tych studiach miałam zarówno zajęcia z podstaw emocji i motywacji, czyli tej części teoretycznej, przedmiot, który pamiętam, różnic indywidualnych, różnych rodzajów psychoterapii itd., itd., w zakresie po prostu tych 5-letnich studiów, to pozwoliło mi po ich zakończeniu spojrzeć na człowieka w taki sposób zintegrowany, a też gdzieś po swoich doświadczeniach, czy to w procesie coachingowym, czy terapeutycznym, bo też jeżeli ja pracuję z ludźmi na co dzień, pracuję obecnie w roli Agile Coacha i coacha, czy wcześniej pracowałam jako psycholog, to umiejętność pracy z człowiekiem wymaga też pracy nad sobą i to jest tutaj, powiedziałabym, absolutny must. W związku z czym, mając te 5 lat studiów za mną, ja dopiero w momencie, kiedy będąc już aktywna zawodowo, przechodziłam dodatkowe procesy, byłam w stanie zintegrować wiedzę. Bo to, że ja się przez 5 lat tego uczyłam, to nie znaczyło, że miałam to zintegrowane. I teraz, jeżeli ktoś chciałby rozpocząć np. być terapeutą, to tylko i wyłącznie kurs, czy bycie coachem, tylko i wyłącznie krótki kurs, bez tej wiedzy teoretycznej, która później powinna nastąpić integracja właśnie ze swoim doświadczeniem i z możliwością faktycznej pomocy komuś, no to nie jest… To nie jest takie, powiedziałabym, że szybkie do przeskoczenia. Więc ten czas jest dość kluczowy, aby pewna wiedza ułożyła się, żeby nastąpiło pewne zrozumienie.

Marek Wyszyński: Ale to faktycznie po prostu potrzebujemy czasu, praktyki, zewnętrznej pomocy, żeby tutaj mówić o tej integracji, żeby to wszystko, mówiąc kolokwialnie, nam się złożyło w całość do kupy, żebyśmy faktycznie zrozumieli te różne aspekty i żeby te kawałki układanki wskoczyły na miejsce.

Magda Walczak: Tak, tak, tak.

Marek Wyszyński: Czy wystarczy czas, jakaś refleksja? Bo do tego poznawania siebie za chwilę dojdziemy. Bo na pewno chciałbym ten temat dalej pociągnąć. Jak wy na to patrzycie? Mówimy o czasie, czy o praktyce, czy może jeszcze o czymś zupełnie innym?

Magda Walczak: Ja bym tutaj jeszcze pewnie zaraz Adrian uzupełnił też ze swojej strony, że praca na przykład, tak jak ja też przez lata pracuję trenersko, warsztatowo. I w pracy warsztatowej bardzo ważny jest feedback. Nie tylko feedback od uczestników, ale super, jeżeli jest to feedback od osoby, która współprowadzi ze mną na przykład jakieś warsztaty, tak? O tym, jak zachowała się grupa, co można było zrobić inaczej, bo to nie jest tylko i wyłącznie przekazywanie treści merytorycznych, ale to jest praca w procesie, w grupie, razem z grupą. I tak samo, jak chociażby teraz dla jednego z klientów jestem Agile Coachem, gdzie superwizuję Scrum Masterów, czyli wspieram ich w takiej codziennej pracy, wysłuchuję, co się u nich dzieje. Zdarza się też, że przychodzę do nich bezpośrednio na konkretne spotkania i jestem taką osobą, na którą oni zawsze mogą liczyć, natomiast też z którą mogą się podzielić tym, co się faktycznie dzieje. Więc ta część takiej, powiedziałabym emocjonalna, ta część emocjonalna jest też zaopiekowana, tak? Że pracując sobą, ja bardzo chciałabym, żeby nie wracali do domu i przelewali tego, co się działo w pracy, na swoich najbliższych, tak? A jednak praca z ludźmi nie zawsze jest taka prosta, tak?

Marek Wyszyński: Mhm. Adrian, a jak to u ciebie wygląda?

Metafora fizyki w psychologii

Adrian Janik: Wiesz co, Marek, ja lubię metafory, więc tu też się posłużę pewną metaforą, bo ja się bardzo zgadzam z tym, co Magda powiedziała o tym, że potrzebna jest pewna integracja i w zależności od tego, do czego chcemy wykorzystać psychologię czy wiedzę psychologiczną, no to tutaj ilość czasu poświęconego na zgłębienie tej wiedzy i też głębokość w ogóle pracy nad poznaniem różnych aspektów psychologii będzie różna. Ja posłużę się taką metaforą, że to trochę jak z fizyką, że taka najprostsza newtonowska fizyka świetnie pozwala policzyć czas przejazdu pociągu, który jedzie z daną prędkością z punktu A do punktu B, jeśli jeszcze znamy odległość. Mhm. Jednocześnie gdybyśmy chcieli za pomocą tej newtonowskiej fizyki zaplanować taką międzygwiezdną misję międzyplanetarną, kosmiczną, no to prawdopodobnie ta fizyka byłaby już niewystarczająca, żeby policzyć tam odległość, czas czy prędkość, że potrzebny byłby nam bardziej złożony model fizyki, taki bardziej już w wydaniu Einsteina, prawda? Więc z psychologią będzie podobnie, to znaczy pewne proste rozwiązania czy proste narzędzia tak do zwykłego dogadywania się między ludźmi, poprawienia naszych relacji, takie umiejętność dawania takiego rzetelnego, porządnego feedbacku, albo taka umiejętność rozumienia, że to, co mi się wydaje, że ktoś mówi, niekoniecznie jest tym, co chciał powiedzieć, że my mamy różne intencje, że czasami w grę wchodzą różne zachowania, czy wypowiedzi, które są nieświadome, jak emocje wpływają w ogóle na odbiór tego, co mówimy, co słyszymy, że czasami pod wpływem emocji możemy coś powiedzieć, możemy nie pamiętać, że coś powiedzieliśmy, albo zupełnie opacznie zrozumieć wypowiedź drugiej osoby, nadać jej dodatkowe znaczenie, którego tam nie ma pod spodem, że to są takie proste rzeczy, które nam pozwalają po prostu lepiej funkcjonować w relacji z innymi ludźmi. Ale gdyby tak tylko o takie proste narzędzie feedbacku plus, nie wiem, mechanizmy jakiejś projekcji czy jakieś inne proste mechanizmy psychologiczne, znaczy może nie takie proste, ale dość podstawowe mechanizmy psychologiczne, oprzeć bardziej złożoną pracę w oparciu o psychologię, na przykład właśnie pracę coachingową, czy nie wiem, próby wejścia w pracę terapeutyczną w oparciu tylko o takie proste modele, no to myślę, że tam można zrobić bardzo dużą krzywdę drugiej osobie, stosując takie proste rozwiązania na skomplikowane problemy. Więc tu bym raczej już wtedy szukał, gdybym chciał podążać taką ścieżką i zgłębiać psychologię, no to raczej bym już wybrał jakieś pięcioletnie studia. Jeśli bym chciał iść ścieżką właśnie coacha, trenera, no to na pewno jakieś, przynajmniej jakieś proste, dyplomowe studium z psychologii plus szkoła trenerska lub szkoła coachingu. Gdybym chciał zostać terapeutą, no to tutaj, tak jak Magda powiedziałaś, ja się bardzo pod tym podpisuję.

Nieuregulowany zawód psychologa

Adrian Janik: Tu dodam jeszcze taką małą gwiazdkę, mały disclaimer do tego, co mówimy, bo zawód psychologa wciąż jest zawodem, który jest nieuregulowany. To jest myślę bardzo ważna rzecz i to trochę chcę powiedzieć w takiej trosce o osobę. Co to znaczy?

Adrian Janik: To znaczy, że tak potencjalnie każdy może być terapeutą bez ukończenia studiów, bez ukończenia… Może obwołać się, ogłosić się terapeutą. To znaczy, że nie ma żadnego ustawodawstwa, które by zabraniało takiemu człowiekowi, który nigdy nie ukończył żadnej szkoły psychologii, nie ukończył żadnych studiów, nie ukończył żadnych kursów terapeutycznych, wywiesić tabliczki na drzwiach, że jestem psychologiem, przyjmuję klientów, pacjentów, zapraszam na terapię, bo czuję, że świetnie się dogaduję z ludźmi. OK. I jakby…

Marek Wyszyński: Brzmi dość niebezpiecznie.

Adrian Janik: No brzmi to dość niebezpiecznie i myślę, że to rodzi pewne niebezpieczeństwo. I bardzo ubolewam nad tym, że od lat to nie zostało uregulowane, bo myślę sobie, że psycholog to jest jednak zawód dużego zaufania. To jest też zawód, którego konsekwencje postępowania w tym zawodzie mogą być dość dramatyczne niekiedy. A jednocześnie nieuregulowanie tego zawodu powoduje, że tak z perspektywy prokuratury, prokurator nie jest w stanie komuś takiemu odebrać prawa do robienia czegoś takiego, jak wywieszanie tabliczki i powiedzenia: “Będę prowadził terapię”. Tam w grę wchodzi tylko i wyłącznie, jeśli ktoś poczuje się oszukany w ten sposób, no to może takie z powództwa cywilnego wytoczyć proces, dochodzić swoich roszczeń, co jest, myślę, potencjalnie trudne i skomplikowane. I przez to, że ten zawód jest nieuregulowany, no to tutaj dlatego mi bardzo zależy, żebyśmy, rozmawiając o psychologii, trzymali się takich bardzo ważnych wskazówek dotyczących tego, na co zwrócić uwagę, jeśli chciałbym na przykład pójść do psychologa albo skorzystać z porad psychologa. Żeby zwrócić uwagę, czy jest to psycholog, który jest akredytowany przy PTP, czyli Polskim Towarzystwie Psychologicznym, które to towarzystwo stworzyło kodeks etyczny zawodu psychologa, który jest kodeksem, który właśnie dotyczy ludzi, którzy przy tym PTP są jakoś akredytowani czy należą do PTP. I to jest jakiś ważny już pierwszy wskaźnik, który mówi, czy ten człowiek, który prowadzi terapię, jest terapeutą, ma tabliczkę na drzwiach “terapeuta”, to ktoś, do kogo warto bądź nie warto. Tutaj oczywiście nie chcę wylewać dziecka z kąpielą, nie każdy psycholog, który nie należy do PTP-u, to jest psycholog, który nie ma backgroundu czy zasobów, żeby prowadzić terapię, nie ma ukończonej na przykład szkoły, bo myślę, że też są takie jednostki. Chciałbym tutaj to wyraźnie zaznaczyć, że to jest pewien tylko kierunek poszukiwań. To znaczy, że warto takie rzeczy sprawdzić wcześniej, kiedy wybieramy się na terapię. I tutaj, jeśli chodzi o terapeutów, to tutaj mam taką wyraźną wskazówkę, że warto to uważnie sprawdzić, sprawdzić, do kogo się wybieramy, czy ktoś ma te zasoby, czyli ma te pięcioletnie studia. I to jest tylko krok pierwszy, bo oczywiście jeszcze w terapii krokiem drugim jest to, że warto ukończyć, czy należałoby ukończyć jakąś szkołę terapii. To trochę jak z medycyną i lekarzami, to znaczy pięcioletnie czy tam sześcioletnie studia medyczne jeszcze nie dają ci prawa do wykonywania zawodu niezależnie, jeszcze trzeba zrobić tę rezydenturę, czyli kolejne lata praktyki. I trochę jest tak samo w zawodzie psychologa, czyli pięć lat studiów psychologicznych no nie dają jeszcze zasobów, tak jak Magda powiedziała, ugruntowania tej wiedzy praktycznego, jej przetrawienia, żeby móc zajmować się psychoterapią, że tam potrzebna jest jeszcze dodatkowa szkoła psychoterapii.

Marek Wyszyński: Okej. Do tej terapii za chwilę dojdziemy, bo chciałem was teraz zapytać o coś odrobinę innego. I ja już kilka razy w trakcie nagrywania podcastów czy nawet rozmów z różnymi ludźmi zetknąłem się z opinią, którą sam powiedziałem, którą sam podzielam. I tutaj chodzi o to, że bardzo często, jeśli mówimy o stanowiskach liderskich, a do takich będą się zaliczały na przykład takie pozycje jak Scrum Master w zwinności, bo w końcu podcast nazywa się Zwinna Kawa, więc i o tej zwinności będziemy jeszcze więcej dzisiaj rozmawiać, że wszystkie takie osoby powinny jednak mieć przynajmniej to zrozumienie podstaw psychologii, idealnie gdyby miały przeszkolenie. Tak jak wy, Magda, ty już przed chwilą tego dotknęłaś, że pracujesz ze Scrum Masterami,

Marek Wyszyński: którym udzielasz wsparcia. I takie wsparcie nieraz jest ogromnie potrzebne, jeśli jesteśmy na takim liderskim stanowisku w pracy. I mi się wydaje, że bez tego, ja takiego nie mam, a takie stanowiska od lat pełnię i cały czas się zastanawiam, czy gdybym jednak nie miał tego przeszkolenia w takiej czy innej formie psychologicznego, nie byłoby mi łatwiej i ludziom, z którymi pracuję, też nie byłoby łatwiej. Jak wy się na to zapatrujecie?

Magda Walczak: Ja mogę powiedzieć, tak jak odniosłeś się do mojej wypowiedzi, że dla jasności, ja udzielam wsparcia takiego, które nazwałam emocjonalne, szczególnie w dwóch obszarach. Jest to obszar takiej odporności psychologicznej, jak i budowania bezpiecznego środowiska pracy. Jest to nazywane jako resilience i jako psychological safety. To są takie dwa, jakby powiedziałabym, obszary czy kierunki, na których ja przede wszystkim pracuję. Więc ja nie wchodzę w żaden układ podwójnej tutaj takiej relacji w kontekście bycia Agile Coachem, czyli w zakresie stricte wprowadzania chociażby względem dwunastu pryncypiów zwinności czy implementacji Scruma czy Kanbana. A skupiam się na tym obszarze wsparcia właśnie, tak jak wspomniałam. Niemniej jednak nie jest to terapia. To też jest pewna bardzo taka delikatna granica, którą można przekroczyć i na którą bardzo trzeba uważać. Więc tutaj ta wiedza jest potrzebna, a jaką wiedzę taki lider powinien dokładnie mieć, to chciałabym tutaj oddać poważnie, troszeczkę do Adriana.

Marek Wyszyński: Adrian, gdybyś mógł powiedzieć właśnie, czy lider powinien, nie powiem być psychologiem, ale jednak znać ten temat bardzo dobrze, zanim w ogóle podejmie się takiego liderskiego stanowiska, a jeśli nie, to co może zrobić, żeby w tym temacie jednak się, nie powiem poprawić, ale ewentualnie poszukać i znaleźć pomoc?

Psychologia dla lidera

Adrian Janik: Wiesz co, Marek, ja się tym na co dzień zajmuję, dostarczam liderom w różnych organizacjach i takich klasycznych i z innych. Pierwszą rzeczą, której dostarczam, to jest psychoedukacja. To znaczy taki lider dobrze, jeśli ma pewną wiedzę. Ja będę tej tezy mocno bronił, że dobrze, gdyby każdy lider, który pracuje z ludźmi, miał jakąś pewną podstawową wiedzę. I tu trochę wrócę do mojej metafory. Ta podstawa, ta fizyka newtonowska, to powinna być taka podstawa, której wręcz w szkole się uczymy i nie musimy rozumieć, czym jest E równa się mc2, ale żeby rozumieć, że prędkość, dystans i czas, jakie są zależności między tymi trzema zmiennymi, to już jest coś, co ze szkoły powinniśmy wynieść. I tak samo uważam, że pewną podstawę psychologii fajnie, gdybyśmy ze szkoły wynosili, a przynajmniej, żeby to był element edukacji liderów i menadżerów. I tutaj bym odniósł się do takich kilku obszarów. Myślę, że fajnie, gdyby tacy menadżerowie mieli podstawową wiedzę z psychologii komunikacji, czyli jak się efektywnie komunikować. Myślę, że to taka banalna rzecz, ale głównym narzędziem pracy każdego lidera jest aparat mowy, język, to jak się komunikuje, jak słucha i jak mówi. Więc tutaj pewna podstawa psychologii komunikacji byłaby istotna. Druga kwestia, to jest kwestia emocji i pracy z emocjami, bo myślę, że to jest też dobry trend, który obecnie funkcjonuje w psychologii, który trochę odchodzi od takiego sztywnego podziału, który jeszcze wiele lat temu był powszechny, czyli oddzielania świata zawodowego od życia prywatnego. Żyjemy w takich czasach i myślę, że ostatnie dwa lata bardzo wyraźnie pokazały, że ta granica jest fikcyjna i że nie ma takiej możliwości, żebyśmy totalnie oddzielili nasze życie prywatne od życia zawodowego, a to oznacza, że idąc do pracy my nie stajemy się innymi ludźmi, to znaczy nie odwieszamy kawałka naszej osobowości, nie odwieszamy naszych emocji na kołku, bo wychodzimy w tej chwili do biura i to założymy z powrotem naszą osobowość, nasze emocje jak wrócimy do domu. Jest tak, że jesteśmy kompletni jako ludzie i jesteśmy najczęściej, dobrze by było, gdybyśmy byli kompletni i cali tacy, jacy jesteśmy w życiu prywatnym i w życiu zawodowym. A co za tym idzie, to dobrze, gdyby taki menadżer czy lider miał rozumienie procesów emocjonalnych, czym są, jak wpływają na nasze funkcjonowanie i był w stanie takich pierwszych reakcji, podjąć pierwsze reakcje w sytuacji, gdy widzi, że jego ludzie i zespół doświadcza jakichś trudnych emocji, co zrobić, żeby jakoś wesprzeć ludzi, ale tutaj ważna rzecz, nie chodzi mi o takie wsparcie terapeutyczno-psychologiczne czy jakąś interwencję kryzysową, ale taką zwykłą ludzką empatię, którą w praktyce mógłby zastosować w takim świadomym użyciu, to znaczy, żeby empatyzował nie jako Marek, kolega z pracy, który akurat jest w roli lidera, tylko

Magda Walczak: Marek, lider, który świadomie korzysta z

Adrian Janik: tych narzędzi empatycznych, żeby rozładować na przykład jakieś trudne emocjonalnie sytuacje w zespole.

Marek Wyszyński: To nie jest trochę cyniczne?

Empatia jako narzędzie lidera

Adrian Janik: Jak rozumiesz cynizm w tym znaczeniu?

Marek Wyszyński: No właśnie, tak się zastanawiam, czy to nie jest tak, że ta empatia jest trochę

Marek Wyszyński: Wystudiowana, że ona jest trochę, wiesz, wyuczona? Okej, ja teraz powinienem się zachować empatycznie i do tego mam takie i takie narzędzia. I to nie jest… Czy my nadal jeszcze mówimy o ludzkim odruchu, czy mówimy po prostu o narzędziu? A może właśnie powinniśmy te dwie rzeczy totalnie rozdzielać, tak jak mówisz? A może ja to po prostu, wiesz, totalnie upraszczam, ale tak się zastanawiam, czy nie idziemy już właśnie trochę w tę stronę, że empatyzujemy według jakiegoś utartego schematu zamiast udzielić tej czysto ludzkiej empatii. A z drugiej strony może właśnie ta taka czysto ludzka empatia może być niebezpieczna w tym kontekście?

Adrian Janik: Ja się do tego odniosę w taki sposób, że są narzędzia, które służą wyrażaniu empatii, znaczy narzędzia komunikacyjne, które służą wyrażaniu empatii. I teraz z narzędziami jak z nożem. Nożem można chleb posmarować, nożem można kogoś zabić, zależy jaka intencja za tym stoi. I teraz czasami intuicja nam podsuwa pewne pomysły. Na przykład klasycznym pomysłem, który podsuwa nam intuicja jest pomysł, że jak widzimy kogoś nam w jakiś sposób bliskiego, kto płacze, no to naturalnym odruchem jest powiedzenie “nie płacz”. Większość ludzi tak reaguje w pierwszym odruchu albo przynajmniej intuicja podpowiada taki odruch reakcji: “nie płacz”. Jednocześnie jest to reakcja, która najprawdopodobniej nie przyniesie takiego efektu, jak byśmy chcieli. Co wypływa oczywiście z jakiegoś rozumienia mechanizmu wyrażania emocji, ekspresji emocji w postaci płaczu. Jeśli za płaczem stoi uczucie smutku, no to powiedzenie komuś “nie płacz” jest pewnym negowaniem emocji, którą ten człowiek przeżywa. Że taką właściwą reakcją wobec na przykład kogoś, kto płacze byłoby powiedzenie: “Kurczę, no widzę, że jest ci smutno, widzę, że jest ci bardzo przykro. Opowiedz mi co się stało? Chętnie posłucham.” Jest bardziej efektywnym sposobem okazania empatii niż powiedzenie “nie płacz”. I tutaj jakby intencja będzie w jednym i drugim przypadku taka sama. Znaczy ja wierzę, że człowiek, który decyduje się podjąć jakąś interwencję wobec kogoś mu bliskiego kto płacze no ma dobrą intencję i chce okazać empatię. Pytanie na ile umiejętnie to zrobi. I jestem daleki od tego żeby uczyć cynizmu to znaczy żeby instrumentalnego wykorzystywania narzędzi po to żeby udawać empatię w sytuacji kiedy ja tej empatii nie czuję. W takim wypadku myślę że lepiej żeby nie interweniować albo powiedzieć wprost być w pewien sposób uczciwym wobec drugiej osoby: Kurczę Marek nie czuję że jestem właściwą osobą we właściwym momencie czy właściwym czasie żeby cię wesprzeć jednocześnie jeśli chcesz mi opowiedzieć o tym co się z tobą dzieje to opowiedz posłucham ale nie będę ci jakoś głęboko współczuł w tym momencie bo nie czuję na przykład. Jestem zwolennikiem tego żeby być raczej jednak autentycznym w relacji a nie wyrachowanym czy cynicznym a jednocześnie kiedy już ta empatia we mnie jest mam ochotę zareagować mam ochotę jakoś wesprzeć drugą osobę no to te narzędzia które niesie psychologia one pomagają wyrazić tę empatię w sposób taki zwiększający efektywność tej empatii a nie taki który podsuwa intuicję bo o ile intuicja jest świetnym narzędziem i często nam podpowiada właściwe działanie to czasami się bardzo mocno myli i prowadzi nas na manowce więc jestem zwolennikiem jednak tutaj pewnych narzędzi które pomagają w takich sytuacjach

Marek Wyszyński: Mhm. Czyli tak, jak wiesz, podsumowując delikatnie, no to wspomniałeś o tej komunikacji, o tej, no bardzo szeroko to w tym momencie mówimy, o pracy z emocjami, tak, i o tym, jak sobie radzić z emocjami innych ludzi, bo ja nie raz w swojej karierze miałem sytuację, gdzie ktoś faktycznie przy mnie płakał. Akurat sam do tego nawiązałeś. Bardzo często raczej z bezsilności niż smutku, ale mimo wszystko to byli ludzie doprowadzeni do, no wydaje się, skrajnej sytuacji. Miałem do czynienia z ludźmi, którzy przeżywali naprawdę bardzo duże osobiste dramaty, radziłem sobie z tym tak, jak umiałem i bardzo często ja, wiesz, ja byłem w tej sytuacji i przez, w mojej głowie wyświetlało się: co robić? Co teraz robić? A później jakiś odruch działał, ale za chwilę kolejna myśl była: kurde, nikt mnie na to nie przygotował, jakby skąd, skąd ja mam wiedzieć, jak się w takich sytuacjach zachować? I zwłaszcza w takiej relacji zawodowej, bo tak jak mówisz, w życiu prywatnym powiesz komuś „nie płacz”, co akurat chyba nie jest dobrą radą ani tu, ani tu. Przytulisz na przykład, w pracy może niekoniecznie, nie? Więc mówię, no to jest na pewno ta komunikacja, na pewno to radzenie sobie z emocjami. Coś jeszcze byś dodał? Albo Magda, czy ty byś jeszcze dodała coś z takich, z tych podstawowych narzędzi, czy tych podstaw, które warto tutaj jednak mieć?

Uważność i słuchanie

Magda Walczak: Tak, myślę, względem tego, co już zostało powiedziane, że myślę, że taką, to jest umiejętność, którą można określić jako umiejętność psychologiczna, można podłączyć to pod komunikację, natomiast tego obecnie dość mocno brakuje, szczególnie jakby w środowisku biznesowym, to jest umiejętność słuchania i bycia taką, w takiej uważności na tym, co faktycznie ktoś mówi, co chce przekazać, czyli widzenia człowieka w całości, bycia obecnym i też w takim kontakcie ze sobą, być w takim autentycznej, być po prostu w autentycznej relacji, również w miejscu pracy, że ktoś coś do nas mówi, mówi z jakimś celem, ma jakieś potrzeby i tutaj może właśnie ten aspekt psychologiczny pojawiać się z taką świadomością, że każdy człowiek jest inny i w zupełnie inny sposób może zareagować na daną sytuację i jakby taka gotowość, jak wspomniałeś o byciu liderem, czy tak jak wnosiłaś się do swojego doświadczenia, dania takiej przestrzeni i jakby takiej otwartości na to, że ludzie komunikują się w różny sposób, więc to jest jeden aspekt, a drugi aspekt, na co bym zwróciła jeszcze uwagę, to jest świadomość pewnych uprzedzeń, stereotypów i takich shortcutów, które mamy, które po prostu używamy. Więc różnego rodzaju uprzedzeń, które wynikają z poprzednich doświadczeń, z kultury organizacji, z presji czasu, no, my po prostu jakby żyjemy w świecie uprzedzeń i stereotypów, tak, i tego, tego się nie da tak prosto odciąć, więc świadomość tego, bycie w takim, w takiej naprawdę pozycji uważności i stanowisku takim uważnym, myślę, że to jest, to bym dodała, że to jest bardzo, bardzo kluczowe, żeby słuchać i jakby słyszeć faktycznie, co ta osoba mówi, która do nas przychodzi, nie to, co my chcemy usłyszeć, tylko to, co faktycznie zostało powiedziane, tak, więc patrzeć trochę szerzej.

Adrian Janik: Ja tu jeszcze bym dorzucił, ja się bardzo pod tym, Magda, podpisuję, bo też bardzo często w takim elementarzu psychologii, którą, który dostają menedżerowie, są jeszcze takie treści związane z różnicami indywidualnymi, czyli różnymi typami osobowości, są różne takie

Adrian Janik: Konstrukty, testy do badania typów osobowości, czyli klasyfikowania, jak nadają różne kolory, literki typom osobowości, i tutaj osobiście uważam, że to jest bardzo fajny kierunek, czy bardzo fajny temat, a jednocześnie byłbym też znowu bardzo ostrożny z jego implementacją w takim wydaniu, jak czasami spotykam się w organizacjach, ponieważ kiedy właśnie brakuje tego wcześniejszego kawałka związanego z taką uważnością na człowieka, z uważnością na to, że ludzie są po prostu bardzo różni, to taka klasyfikacja typów osobowości zaczyna działać trochę jak taka właśnie etykietarka, czyli nadaje etykietkę każdej osobie i wraz z tą etykietką idzie komplet pewnych cech, rodzajów zachowań przypisanych do danego typu osobowości i w takich niewprawnych rękach i niewprawnych głowach, które nie mają tego ugruntowanego poczucia, że ludzie poza oczywiście jakimś zbliżeniem się do pewnego typu osobowości mogą wykazywać zupełnie jeszcze różne inne rodzaje zachowań czy postępowania, zaczynają przyklejać pewną łatkę i traktować i słyszeć to, co chcą usłyszeć i obserwować i widzieć zachowania, które chcą zobaczyć, które pasują pod postawioną tezę dotyczącą tego, że o, ty jesteś na pewno zielony, więc mówisz i robisz takie rzeczy, które są związane z takim typem osobowości czy sposobu czy stylu myślenia i tutaj… Ale my chyba wszyscy

Marek Wyszyński: Dążymy trochę podświadomie do uproszczeń, nie, bo łatwiej nam ten świat po prostu postrzegać niż… Dokładnie tak. Spotykamy się z tysiącami ludzi w życiu, setkami. Podejście indywidualne do absolutnie każdej jednej osoby by nas zabiło, by nas zniszczyło. My wręcz potrzebujemy tych uproszczeń, żeby móc funkcjonować i pozwolić naszemu umysłowi działać jednak trochę na autopilocie, bo inaczej mówię wszystko, co byśmy robili w życiu byłoby decyzją, nie byłoby tych odruchów. Ja nie mówię, że one zawsze są dobrze, nie, ale ze względu nawet na to własne zdrowie psychiczne potrzebujemy jednak używać tych schematów, nie? Tak

Magda Walczak: I to jest kwestia tego, to jest ewolucyjne, jakby to są odruchy, które, dzięki którym, przepraszam, byliśmy w stanie przeżyć, tak, jakby dawno, dawno temu. Natomiast i też, to są też odruchy, dzięki którym nawet w sytuacjach takiego chociażby zagrożenia

Magda Walczak: Informa… słyszymy pisk opon, w momencie odwracamy się, jakby sprawdzamy, co się wydarzyło, tak? I jakby mamy szybką reakcję, jest bodziec, jest reakcja, jakby to są sytuacje, które nawet w życiu obecnie, codziennym pozwalają nam przetrwać, przeżyć, tak? Tylko należy mieć świadomość tego, że w kontakcie z drugim człowiekiem

Magda Walczak: Zdarzają się, jest, tak jak rozmawiamy o psychologii, psychologia jest to nauka właśnie, która bada i weryfikuje, jak człowiek może zachowywać się, jaką ma psychika, jakby jak dane środowisko wpływa na ludzi. W związku z czym, jeżeli my możemy wykorzystywać tę wiedzę i mamy zdefiniowane uprzedzenia, wiemy jak powstają, wiemy jak powstają stereotypy i tak dalej, to ten poprzednik, po prostu należy z tego korzystać, czasami robiąc taką stopklatkę i tak, jakby wspomniał Adrian, okej, czyli nawet jeśli z testu wyszło, że ktoś jest zielony, hmm, ale może być tam jakaś domieszka niemieckiego, tak? Jakby, że człowiek nie jest zero-jedynkowy i jakkolwiek stereotypy nam pomagają, czy jakieś, jakby pozwalają na szybkie dostanie jakichś informacji, to szczególnie w środowisku pracy, że w środowisku takim zawodowym, czy też prywatnym, należy być otwartym, na to, co widzimy,

Magda Walczak: Robiąc stopklatkę.

Adrian Janik: Tak, ja też tu się podpiszę, że one, te stereotypy, czy takie nasze skróty myślowe, czy takie nasze

Adrian Janik: Pewne skrócone schematy myślenia, które stosujemy na co dzień, są oczywiście bardzo pomocne i ja się bardzo podpisuję, że dzięki nim jesteśmy w stanie jakoś funkcjonować, a nie poddawać wszystko głębokiej analizie, a jednocześnie myślę, że w pewnych trudnych sytuacjach, kiedy w grę zaczynają właśnie wchodzić emocje, ja czuję, że ja zaczynam mieć w sobie różne emocje, trudne emocje, w relacji z drugim człowiekiem, no to właśnie podążanie tymi skrótami może mnie prowadzić na manowce, no bo pod wpływem emocji zaczynam właśnie widzieć tylko to, co chcę dostrzec, słyszeć to, co chcę usłyszeć, a nie to, co realnie druga osoba chce powiedzieć, albo to, co realnie ta druga osoba robi w relacji ze mną. Więc myślę, że warto tutaj być po prostu tego świadomym i ta umiejętność słuchania, o której chwilę temu mówiła Magda, no to jest dla mnie też pewien basic takiej umiejętności komunikacyjnych, psychologicznych, który pozwala właśnie mieć tę świadomość i to przyglądanie się sobie. No i przede wszystkim myślę, że fajnie, gdyby tacy liderzy, już tak domykając też to, jakie jeszcze są te umiejętności czy obszary psychologii, które każdy lider mieć powinien,

Magda Walczak: To myślę, że dobrze, żeby każdy lider też

Adrian Janik: Doświadczył jakiegoś kawałka pracy nad sobą, takiej pracy wewnątrz. To znaczy, ja jestem zdania, że im lepiej znam siebie, tym lepiej jest mi i łatwiej jest być w relacji z innymi. To znaczy, że ja wtedy bardziej odróżniam, co ja wnoszę do relacji, a co wnosi druga osoba. Im bardziej znam siebie, no to tym bardziej wiem, że zdarza mi się na przykład pod wpływem emocji przypisywać różne intencje drugiej osobie, takie albo inne, że zdarza mi się na coś bardziej albo mniej zwracać uwagę. I wtedy jakby wychodząc z założenia, że to, co jestem w stanie kontrolować w relacji, no to to, co sam do niej wnoszę, a nie drugą osobę. No to mogę tutaj zacząć jakoś hamować się w pewnych kwestiach, albo coś bardziej ujawniać. Albo przynajmniej mieć taką uważność na to, że coś, co ja robię, albo coś, co ja myślę, wpływa na to, jak postrzegam drugą osobę. I że tutaj taka uważność pracy nad sobą i świadomość siebie jest myślę istotna w pracy menadżera. No a idąc dalej, myślę, że też fajnie, gdyby taki menadżer, lider miał też trochę rozumienie pewnych procesów zachodzących w grupach ludzi. Czyli już tak wychodząc od takiego poziomu, bo możemy mówić o takich trzech poziomach, takim intrapsychicznym, czyli rozumiem, co się dzieje we mnie jako człowieku, czy tam w innej osobie jako człowieku. Jest taki poziom interpersonalny, czyli coś, co zachodzi pomiędzy właśnie w relacji między dwiema osobami, które się ze sobą jakoś komunikują. No i jest jakiś poziom systemowy, to znaczy, że pewne mechanizmy psychologiczne zaczynają się przenosić na grupę. No i na takim poziomie systemowym też dobrze, gdyby liderzy mieli jakąś świadomość tego, że są jakieś siły działające w grupie, że grupa ludzi tam też te procesy jakieś funkcjonują, coś robią w tej grupie, że mogą tam w tej grupie wywoływać konflikty, mogą zapraszać ludzi do wchodzenia w jakieś gry psychologiczne i że mogą bardziej integrować albo rozpraszać grupę. Więc fajnie, gdyby takie rzeczy też, ale to już jest jakby poziom wyżej, poziom dalej. Zacząłbym bardzo od tych takich interpersonalnych i intrapersonalnych rzeczy.

Marek Wyszyński: Jak tego wszystkich słucham, to mi się jawi taki obraz, że to jest wszystko cholernie trudne. No bo wspominaliśmy o komunikacji, wspominaliśmy o pracy czy zarządzaniu emocjami, wspominaliśmy o słuchaniu i teraz dochodzimy do tej znajomości siebie, ale też jakby rozciągnięte już, jak sam Adrian powiedziałeś, znajomość siebie, znajomość tego, jak działają w ogóle relacje interpersonalne i jakie są dynamiki w większych środowiskach. No to jest wszystko mega, mega złożone. I ja pamiętam, kiedy ja zacząłem pracę jako Scrum Master, byłem nim parę miesięcy, przyszedł do mnie szef, mówi: “Słuchaj, to zostań jeszcze managerem dla tej grupy ludzi, ok?” Dobra. I już. Nikt mnie nie sprawdził, czy ja się do tego nadaję.

Marek Wyszyński: I ja byłem przekonany, że chyba tak, skoro mnie poprosił, to coś tam we mnie zobaczył, to chyba pójście w dobrą stronę. Finalnie się okazało, że chyba nie bardzo. I jaki powinien być ten waszym zdaniem pierwszy krok świeżo upieczonego lidera, żeby nie zrobić krzywdy ani sobie, ani ludziom, którymi się na co dzień zajmujemy, czy tym ludziom, z którymi na co dzień pracujemy na różnych poziomach organizacji?

Pierwsze kroki lidera

Adrian Janik: Trudne pytanie, Marek. Ja zacznę?

Marek Wyszyński: Książka. Sam mówiłeś, że fajnie byłoby znać siebie. Bardzo dobrym narzędziem do poznania siebie jest terapia, na przykład. Bo książki możemy sobie czytać, możemy mieć jakieś refleksje, ale wiele rzeczy jednak czasami musi wyjść niemalże od strony trzeciej, żebyśmy my zrozumieli. Albo ktoś musi podsumować nasze myśli w sposób, do którego nam jest się ciężko zdobyć. Ja teraz wiem, że gdybym ja poszedł na terapię, zanim wszedłem w tę rolę, zachowywałbym się inaczej. Mam nadzieję, że lepiej. Ale to wymaga czasu, pieniędzy i ogromnej odwagi. Mimo wszystko mam wrażenie — terapia, psychoterapia czy w ogóle nawet spotkania z psychologiem. Co mogłoby być takim pierwszym krokiem w momencie, w którym ktoś mówi: “Dobra, bądź menedżerem”, bo liderem to się zostaje z czasem? Jak wy byście to widzieli? Bo sami też to chyba przechodziliście we własnej karierze.

Adrian Janik: Ja nie chciałbym, żeby zabrzmiało to jak jakaś autoreklama, bo ja się czymś takim zajmuję zawodowo, ale uważam, że dobrym pomysłem jest pójście na jakiś dobry kurs psychoedukacyjny menedżerski po prostu. Do takiej szkoły menedżerskiej na jakiś kurs lub wydłużone szkolenie menedżerskie. Ale tutaj zaznaczę: wydłużone. Nie chodzi mi o jakieś tam dwudniowe szkolenie z jakichś podstaw czy jakichś prostych technik motywowania tylko raczej już o taki kompleksowy kurs — cykl szkoleń menedżerskich — które będą z jednej strony dawały narzędzia i dawały trochę rozumienia tych podstawowych rzeczy, o których tu mówiliśmy: czyli komunikacji motywowania — w ogóle czym jest motywacja i jaki aspekt jest emocjonalny w motywacji — radzenia sobie właśnie w trudnych sytuacjach emocjonalnych budowania większej asertywności słuchania… Że te rzeczy się pojawiają na takich dobrych szkoleniach czy powiedzmy szkołach menedżerskich które właśnie zajmują się psychoedukacją i taką narzędziówką menedżerską i to byłby jakiś dobry kierunek A docelowo myślę że fajna jest ta intuicja jakiejś terapii albo coachingu takiego porządnego rzetelnego coachingu menedżerskiego pracy z własnym coachem ale nad rozwijaniem właśnie umiejętności menedżerskich Nie wiem Magda co ty osądzisz

Magda Walczak: Tak tak tak Zgadzam się z tym co powiedziałeś i tak myślę tak sięgam pamięcią i w miejscach czy u klientów z którymi współpracowałam jak to wyglądało Bo też trzeba rozłożyć na to że liderem można zostać z nadania i są to stricte pewne role liderskie na przykład lidera służebnego Scrum Mastera czy to wspomnianego menedżera czy gdzieś tam role dyrektorskie i tak dalej I mamy też liderów którzy są nieformalni a którzy w jakiś stopień mówiąc tak kolokwialnie ciągną grupę pokazują jakiś kierunek pewne rzeczy się dzieją bo w każdej grupie zawsze jest jakiś lider Mamy w grupie patrząc z perspektywy procesów grupowych te role są różne natomiast najczęściej z perspektywy lidera mamy lidera motywacyjnego lidera emocjonalnego także w grupie ludzi która ze sobą pracuje takie role też się wyłaniają I ta świadomość chociażby tych ról myślę że tutaj Adrian wspomniał o tych kursach menedżerskich to ta informacja też na nich powinna się znaleźć Pewnie w ciągu dalszym naszych rozmów polecimy albo też chociażby gdzieś w linkach możemy jakieś takie książki które mogą poszerzyć pewną perspektywę widzenia tej psychologii Chociażby jednym z takich tematów które wspomniane były już dzisiaj chociażby motywacji czy gdzieś znaków rozpoznania czy szeroko pojętych Kłasków które też są jako jedna z takich pozycji w obszarze zwinności też dostępnej właśnie zrozumienia jak można motywować na czym ta motywacja polega Więc tutaj taka jakaś podstawowa pojedyncza literatura bo to też ta literatura jest dosyć szeroka ale gdzieś ze swojej strony czy z naszej strony z Adrianem możemy coś polecić

Magda Walczak: Myślę, że tak jak Adrian wspomniał tutaj o pracy własnej, ja bym też skierowała się do pracy nad sobą, nie tylko jeśli ktoś chce być liderem, tylko w ogóle jeśli chce lepiej zrozumieć siebie, bo terapia czy taki proces coachingowy może przełożyć się bezpośrednio na kwestie życia też prywatnego, bo owszem, spędzamy trochę czasu życia w pracy, natomiast praca to jest życie, więc myślę, że fajnie po prostu się rozwijać, poznawać siebie i stając się, no, taką może to wyświechtane słowo, ale stając się po prostu lepszą wersją siebie, cokolwiek by to nie znaczyło.

Marek Wyszyński: Chciałem was pod koniec nagrania zapytać o coś trochę może mniej przyjemnego, może to źle brzmi, bo ok, zakładamy, że nawet jeśli mamy do czynienia z takim liderem, który faktycznie ma to podstawowe czy nawet bardzo dobre zrozumienie psychologii, to pracujemy z ludźmi. Ile ludzi, tyle historii, ile ludzi, tyle, mówiąc brzydko, problemów i tyle potencjalnie dramatów, z którymi oni mogą się mierzyć. I zastanawiam się nad dwiema sprawami, to jest znowu coś, co wyszło w trakcie jednej z moich niedawnych rozmów z kimś. Przede wszystkim, jeśli ludzie przychodzą do nas z naprawdę dużymi, ciężkimi tematami, albo nawet niekoniecznie przychodzą do nas, ale my wiemy, że oni się z czymś takim borykają, to czy my w ogóle powinniśmy próbować im pomagać, a jeśli tak, to do jakiego momentu, a w którym momencie powinniśmy i w jaki sposób zasugerować: wiesz co, może dobrze byłoby, żebyś poszukał tej pomocy gdzie indziej, u kogoś, kto jest bardziej wykwalifikowany, bo ja nie jestem w stanie ci pomóc.

Granice pomocy lidera

Adrian Janik: Taką podstawową formę empatii takiej międzyludzkiej, o której chwilę temu rozmawialiśmy, czyli takie zwykłe okazanie jakiegoś współczucia, wsparcia emocjonalnego, ale w roli nie terapeuty, nie szefa, a po prostu kolegi, koleżanki z pracy, to myślę, że możemy zawsze i każdy. Kiedy tylko czujemy, że mamy w sobie tę gotowość, mamy zasoby, żeby być takim po prostu emocjonalnym wsparciem koleżeńsko dla drugiej osoby, czy po prostu po przyjacielsku, wysłuchać i dać jakąś taką emocjonalną otuchę, to zawsze i każdy, kto tylko się na siłach czuje. Jeśli chodzi o grubsze problemy, to ja rozumiem, że kiedy przychodzi ktoś i mówi, że przeżywa, nie wiem, takie stany okołodepresyjne, czy nie chce mu się wstawać rano, czy ma, nie daj Boże, jakieś gorsze sytuacje.

Marek Wyszyński: Czasami to były nawet nie okołodepresyjne, naprawdę, to czasami były ciężkie choroby. Ja się nawet zastanawiałem, czy już nie możemy mówić. I mówię ciężkie choroby w sensie fizycznym, które przekładały się też na bardzo złe samopoczucie psychiczne. Nie chcę mówić, czy to była depresja, czy nie, bo nie mam do tego absolutnie kwalifikacji. Ale ja miałem dwa razy taką sytuację, gdzie ja komuś zasugerowałem, ale to tylko dlatego, że sam to przerabiałem. I tak jak mówisz, to było po koleżeńsku. Wiesz co, to jest taki problem i nie mówię, że miałem coś podobnego, ale jak ja miałem ciężką sytuację w życiu, taką, która mnie przerastała, to była ewidentnie sytuacja, która przerosłaby każdego. Ja poszedłem do psychiatry i ja zacząłem brać leki. Ja absolutnie nikogo nie namawiałem, natomiast powiedziałem, jak to wyglądało u mnie, bo ja w którymś momencie po prostu musiałem po to sięgnąć. I w obu przypadkach się dowiedziałem: tak, tak, Marek, ja już od dawna te leki biorę. Także po prostu mieliśmy do czynienia naprawdę dużymi dramatami, ale mówię, po koleżeńsku, gdybyśmy siedzieli przy piwie, powiedziałbym im to samo. Natomiast z racji tego, że byłem ich menadżerem, to ja się zastanawiałem, czy w ogóle powinienem im coś takiego mówić. To jest ta cienka granica w takich sytuacjach. Akurat tu mieliśmy na tyle dobrą relację, że czułem, że mogę. Ale nie zawsze tak jest.

Adrian Janik: No to ja się do tego odniosę, że uważam, że każdy menadżer pełni dwie role w zespole. Jest w roli menadżera, czyli tego przełożonego, w którą to rolę wpisane jest wyznaczanie zadań, rozliczanie z tych zadań, motywowanie, egzekwowanie, delegowanie i tak dalej. Ale to nie wyklucza pełnienia równolegle drugiej roli w zespole Adriana, Magdy czy Marka kolegi. Członka zespołu. W moim rozumieniu zespołu lider czy szef, przełożony jest również członkiem zespołu.

Adrian Janik: Jeśli chodzi o to, to jest ważne rozróżnienie, które trochę odpowiada, przynajmniej w moim świecie, na to pytanie, czy powinienem, czy nie powinienem komuś zasugerować wizyty u specjalisty w takich sytuacjach. Bo z roli szefa myślę, że jest to grząskie, żeby komuś cokolwiek takiego sugerować. Ale właśnie z roli tego kolegi, członka zespołu, który widzi, że dzieje się coś niedobrego, to takie zasugerowanie — ale to bardzo ważne zasugerowanie, nie wysłanie na siłę, nie przekonywanie, ale tylko zasugerowanie czy wskazanie, że to jest jeden z możliwych sposobów — i pozwolenie tej drugiej osobie, aby podjęła samodzielnie autonomiczną decyzję. Bo do terapii nie można nikogo zmusić. Nie można siłą odesłać. Jest mało efektywne coś takiego.

Adrian Janik: W tej branży penitencjarnej zakładów karnych są jakieś formy przymusowej terapii, ale tak mi się kojarzy, że są, ale nie szedłbym w coś takiego w środowisku pracy, broń Boże. Jestem zdania, że można takie coś śmiało właśnie z tej roli, bardzo oczywiście delikatnie, z dużą dozą empatii pokazać tę perspektywę, że jest jeszcze taka forma.

Adrian Janik: To znaczy jakaś forma, potencjalnie leczenia farmakologicznego. Można też iść na terapię do psychologa. Też podrzucę taką perspektywę, że jest coraz więcej organizacji, z tego co kojarzę, na przestrzeni właśnie ostatnich dwóch lat — a pandemia bardzo przyspieszyła ten proces — pojawiło się coraz więcej organizacji, które zapewniają wsparcie psychologiczne czy etatowego psychologa w organizacji. I to nie są organizacje, które — takie może być pierwsze skojarzenie — że ojejku, to jak bardzo źle musi być w tej organizacji, że aż potrzebują psychologa, który etatowo wspiera ludzi. Jak bardzo złe to musi być miejsce pracy. Ale wręcz przeciwnie, są to organizacje, które są bardzo mocno nastawione na troskę wobec swoich pracowników i zapewniają tego psychologa, bo właśnie ten trend, o którym mówiłem, który mówi, że nie ma czegoś takiego, jak ostra granica między życiem prywatnym a życiem zawodowym, powoduje, że osoby, które doświadczają jakichś trudności w życiu prywatnym,

Adrian Janik: mają trudności zawodowe i w drugą stronę, że to, co się dzieje w życiu zawodowym, może nasilać albo ułatwiać poradzenie sobie z problemami w życiu prywatnym. No więc, idąc tym trendem, organizacje coraz częściej zapewniają psychologa, który nie ma rozgraniczenia, czy ja będę pracował z tobą tylko na trudnościach, które doświadczasz w pracy, czy na trudnościach, które doświadczasz w życiu prywatnym, bo to jest trochę taki mityczny podział, nieistniejący realnie. Więc ten psycholog pracuje holistycznie. Po prostu pracuje nad twoimi trudnościami bez założenia, że jeśli ty przy wsparciu tego psychologa poradzisz sobie ze swoim problemem, nie dzieląc go na problem zawodowy czy osobisty, to będziesz po prostu szczęśliwszym, zdrowszym człowiekiem i będziesz też lepszym pracownikiem. I to jest podejście, któremu ja po prostu kibicuję z całego serca, żeby taki etat psychologa w dużych organizacjach, korporacjach był dostępny, ponieważ w obecnym polskim systemie dostępu do psychologów, w takim wydaniu dostępu w ramach powszechnej służby zdrowia, NFZ-u dokładnie, jest to ogromnie skomplikowane. Wiem, że w tej chwili kolejki w dużych miastach szczególnie, kolejki oczekiwania do psychologa na terapię nawet ze skierowaniem — bo to jest tak, że trzeba najpierw uzyskać skierowanie od lekarza rodzinnego, z tym skierowaniem udać się do jakiejś poradni i tam kolejki oczekiwania sięgają kilku miesięcy. To jest gigantyczny czas, jeśli chodzi o takie zapewnienie podstawowego wsparcia.

Adrian Janik: Na przykład na terapię od lekarza rodzinnego można czasami trochę szybciej się dostać, jeśli to jest na przykład jakaś interwencja kryzysowa, ale na taką terapię, o której my myślimy, pomagającą poradzić sobie z lękami, poradzić sobie z depresją, to tutaj kilka miesięcy oczekiwania to jest straszny czas. A znowu prywatnie jest to oczywiście dosyć spory koszt. I stąd zapewnienie takiego etatowego psychologa w organizacjach, korporacjach, który właśnie pozwala tym ludziom w sposób bezkosztowy,

Adrian Janik: ale właśnie taki dużo cenniejszy niż niejeden multisport, pozwala bardzo wesprzeć ludzi. Ja jestem wielkim fanem takich rozwiązań. I też pozwalają, myślę, trochę pozbawić pewnego tabu wizyt u psychologa, że terapia czy wizyta u psychologa nie powinna się kojarzyć z czymś wstydliwym.

Marek Wyszyński: Magda, mam do Ciebie jeszcze jedno pytanie, bo już dotykaliśmy, sama dotknęłaś tego tematu. Ty pracujesz z liderami i często będzie tak, że te problemy, z którymi ludzie do nas przyjdą — OK, tak jak Adrian powiedziałeś, możemy im delikatnie coś zasugerować — ale znowu, jeśli nie mamy takiego przeszkolenia, to te sytuacje mogą zacząć nas trochę zjadać. Bo mówimy: OK, z jednej strony jestem liderem, managerem, z drugiej strony jestem kolegą. I widzę, że ludzie, którzy są mi w jakiś sposób bliscy, borykają się z problemami, cierpią, ja staram się im pomóc, ale sam przy okazji nie umiem tego przetworzyć. I gdzie właśnie tacy liderzy? Z kim powinien pogadać lider, jeśli ma tak ciężkie sytuacje u siebie w zespole?

Wsparcie i samoświadomość

Magda Walczak: To bardzo zależy. Bardzo dobre pytanie i myślę, że też bardzo życiowe, patrząc na nasze organizacje. Powiedziałabym, że to w zależności od tego, jak organizacja jest i jaką ma strukturę, jakie ma stanowiska, to takie wsparcie może być dokonywane na różny sposób, tak jak tutaj zaczynając od tego trendu, o którym wspomniał Adrian. Natomiast taką osobą chociażby w moim obecnym środowisku pracy jestem ja, jako w roli Agile Coacha, jest również HR Business Partner, który — osoba na takim stanowisku właśnie w rozumieniu organizacji, w której pracuje, czy też trendu Agility in HR — pokazuje, że stanowisko HR Business Partnera to nie jest stanowisko, które jest skupione tylko i wyłącznie na takim, powiedziałabym, że twardym wsparciu managera, tylko też jest to z założenia w zwinności, ma być to też osoba, która wspiera we wprowadzaniu tej zwinności, czyli takiego chociażby bezpiecznego środowiska pracy, opartego chociażby o umiejętność dawania feedbacku czy właśnie budowania bezpieczeństwa psychologicznego. To tak wygląda. Natomiast chciałabym też zwrócić uwagę, że tak jak wspomniałeś, jeszcze odnosząc się do tego punktu, czy pytania, które zadałeś Adrianowi, należy mieć świadomość, szczególnie w miejscu pracy, poczucia, czy z zakresu swoich zasobów, tak zwanych zasobów emocjonalnych, z zasobów psychologicznych, tego, co jesteśmy w stanie, w jaki sposób jesteśmy w stanie pracować, czy ile rzeczy jesteśmy na sobie w stanie wziąć. W związku z czym tutaj też, jeśli chodzi o wsparcie i jeżeli widać, że osoba będzie potrzebowała wsparcia z zewnątrz organizacji, to ja bardzo, bardzo, bardzo przestrzegam szczególnie Scrum Masterów albo osoby aspirujące do bycia Scrum Masterem w tym miejscu, aby nie wchodziły w rolę zbawcy takiej osoby, czy zbawcy zespołu, czy żeby też po prostu mierzyły siły na zamiary, bo akurat w swoim życiu spotkałam się z takimi osobami, albo wielokrotnie się spotykam, które właśnie też tak rozumieją tę rolę Scrum Mastera jako takiego trochę coacha, psychologa, czy to w organizacji, czy właśnie w zespole. I tutaj jest ta bardzo cienka linia, aby takie wspieranie koleżeńskie, o którym przed chwilą mówiliśmy, nie przerodziło się w próbę jakiegoś coachingu bez kwalifikacji, czy nie daj Bóg w jakąś taką próbę pseudoterapii, czy prowadzenia takiej osoby. To naprawdę można skrzywdzić zarówno siebie, jak i osoby, której się chce pomóc, więc to jest w ogóle też jeden z podstawowych aspektów bycia psychologiem, czy bycia psychoterapeutą, czy coachem, że jeżeli nie ma się zasobów, to po prostu się nie pomaga. I powiedzenie, że coś jest — chociażby jeżeli tak jak wspomniałeś, że miałeś taką sytuację — jeżeli ktoś nie miałby takiego doświadczenia, jakie ty masz, miałeś w tej danej sytuacji, i powiedzenie, że obserwujesz coś, widzisz, że coś jest dla kogoś trudne, natomiast ty nie jesteś w stanie pomóc, nie masz takiej możliwości, nie masz takich kwalifikacji, kompetencji, czy po prostu jest to dla ciebie za dużo, to jest profesjonalizm. Świadomość własnych granic, a nie po prostu rzucanie się z motyką na słońce, a jest to niestety też dość popularne. Także tutaj bardzo apeluję, aby sprawdzać, czy ta pomoc, którą się oferuje, nie jest już przekraczająca dla tej osoby i nadużywająca dla osoby, która tę pomoc proponuje.

Marek Wyszyński: Ogromne dzięki za tę wypowiedź. Adrian, chciałbyś coś jeszcze dodać do tego, co Magda przed chwilą powiedziała?

Adrian Janik: Nie, nie, ja się zdecydowanie pod tym podpisuję. To też ta świadomość własnych ograniczeń, czy to podejście, gdzie warto w pierwszej kolejności zatroszczyć się o siebie, a dopiero w drugiej kolejności o tę osobę, jest taką podstawą w psychologii. Mam na myśli to, że wejście w taki proces, czy w jakąś formę próby pomocy, kiedy ja sam jestem przytłoczony tym, czego się dowiaduję jako lider, jest trochę taką sytuacją, jak w samolocie, kiedy zakładam maseczkę komuś, zamiast w pierwszej kolejności sobie. Znaczy, nie pomogę, a jeszcze sam sobie zaszkodzę. Więc tutaj ja też wyznaję taką zasadę, trochę właśnie w samolotach, kiedy nas przygotowują do podróży i tłumaczą, że w pierwszej kolejności załóż maseczkę sobie. Kiedy masz maseczkę na twarzy, tę z powietrzem, z tlenem, to wtedy masz możliwość pomóc drugiej osobie, która sobie z tą maseczką nie radzi. I trochę tak bym tą metaforą podsumował w ogóle wsparcie psychologiczne i tę świadomość mechanizmów psychologicznych, i ten rozwój w zakresie psychoedukacji liderów, menedżerów, Scrum Masterów, że w pierwszej kolejności załóż maseczkę sam za siebie, przyjrzyj się sobie, popracuj nad sobą, zgłębiaj tę psychoedukację. Ale to też nie znaczy, że w momencie, w którym założysz tę maseczkę, kiedy coś się dzieje nie tak w samolocie, to nagle jesteś już wykwalifikowanym pilotem, ratownikiem i jesteś w stanie zrobić wszystko i być po prostu zbawicielem świata. Że to wciąż jest tylko tyle, że możesz lepiej założyć maseczkę osobie, która siedzi po twojej prawej stronie czy lewej.

Marek Wyszyński: Dzięki. Dzięki wam za te podsumowujące wypowiedzi, za te ostrzeżenia i metafory, bo uważam, że obie są mega ważne i o obu niestety wielu liderów często zapomina. Ja bym się teraz kłócił, czy my wtedy możemy mówić faktycznie o liderach, czy o osobach, które trafiły na pewne stanowiska z przypadku, ale nie chcę tego tematu dzisiaj dotykać, ale umiej najpierw pomóc sobie. I jeśli nie masz tych narzędzi, jeśli nie masz tego warsztatu, jeśli nie masz tych umiejętności, to tak jak Magda powiedziałaś, profesjonalizmem będzie przyznanie się do tego i ewentualnie poszukanie kogoś w organizacji, kto jest w stanie pomóc, a nie próba robienia tego na siłę i nie próba ratowania, zbawiania ludzi na siłę, bo mamy takie, a nie inne przekonanie o naszej roli. Bo tym można tak naprawdę zrobić więcej złego niż dobrego finalnie.

Magda Walczak: Smutne, ale prawdziwe.

Marek Wyszyński: Tak, tak, tak.

Adrian Janik: Też się pod tym podpisuję. A jednocześnie ja tak chciałbym trochę bardziej optymistycznie zakończyć, że bardzo gorąco zapraszam, bo ja uważam, że psychologia jest świetną nauką w takim znaczeniu, jeśli jest rzeczywiście ugruntowaną nauką, więc żeby też nie zniechęcać do tej psychologii, bo nie chciałbym, żeby tak wybrzmiało, żeby wręcz zachęcać, żeby tę psychologię zgłębiać, tę psychoedukację podejmować, bo to ważny, fajny temat.

Magda Walczak: Mhm, tylko to też, to nie tylko jedna książka, ani nie dwie, więc to też otwartość na to. To też, nie wiem, jakoś się podzieliliśmy, że Adrian odwołuje się do metafory, a ja apeluję, ale jakoś tak chciałam się jeszcze z wami podzielić, że

Magda Walczak: Ta świadomość, jakby to też z własnego doświadczenia, kiedy wchodziłam w obszar zwinności szeroko pojętej, to na początku wydawało mi się, że to a, to jest Scrum, a później zrozumiałam, co to faktycznie znaczy i jakby z czym to się je, i że zwinność to nie tylko Scrum, a zresztą implementacja Scruma na jakim produkcie, itd., itd., i nie chcę wchodzić w ten temat, tylko używając jakby tej metafory takiego porównania, no bo jednak pijemy dzisiaj zwinną kawę, ale to zwrócić uwagę na fakt, że psychologia jest po prostu jak ocean, i chociaż wydaje się, że z perspektywy mapy może to być coś małego, to jednak ja wam bardzo ogromnie życzę też tego, aby bardzo dobrze wam pływało się w tym oceanie i żebyście coraz więcej widzieli jakby zarówno tak jak są rybki na różnych poziomach, tak jakby dostrzegali też różne obszary tej psychologii i naprawdę ją zgłębiali, bo to jest fantastyczna nauka, którą po prostu warto poznać, ale też mając świadomość, że to nie jest tylko i wyłącznie jedna książka, którą się przeczytało, czy jeden filmik, czy jeden podcast, tylko, tak jak Adrian wspominał, o tej fizyce, no jest to fizyka kwantowa, a nie jest to nasza fizyka, którą mieliśmy tam w czasie naszej edukacji.

Marek Wyszyński: Raz jeszcze, Magdo, Adrianie, ogromny dzięki za poświęcony czas i za te wypowiedzi, za te ostrzeżenia, za tę wiedzę, za te optymistyczne akcenty na koniec. Ogromne dzięki i mam nadzieję, że to nie jest nasze ostatnie wspólne nagranie. Wierzę, że nie. Do usłyszenia.

Magda Walczak: Ściskam was serdecznie.

Adrian Janik: Cześć. Również gorące ukłony i dzięki. Cześć.

Podziel się wpisem:

Chcesz pójść dalej?

Zobacz również

Agenty, nie agenci — dopóki nie zyskają świadomości

Agenty, nie agenci — dopóki nie zyskają świadomości

Czytaj więcej »
Polski język, hard język: „accountability” a „responsibility”

Polski język, hard język: „accountability” a „responsibility”

Czytaj więcej »
Dlaczego certyfikat PSM nie wystarczy? Brutalna prawda o szkoleniach Scrum

Dlaczego certyfikat PSM nie wystarczy? Brutalna prawda o szkoleniach Scrum

Czytaj więcej »
Scrum jest martwy? AI przejmuje IT, a strażacy gaszą pożary w kodzie

Scrum jest martwy? AI przejmuje IT, a strażacy gaszą pożary w kodzie

Czytaj więcej »
Scrum to ściema? Prawda o piramidzie finansowej i masowych zwolnieniach Scrum Masterów

Scrum to ściema? Prawda o piramidzie finansowej i masowych zwolnieniach Scrum Masterów

Czytaj więcej »
Jak zarządzać neuroróżnorodnym zespołem? Jak budować firmę dla każdego?

Jak zarządzać neuroróżnorodnym zespołem? Jak budować firmę dla każdego?

Czytaj więcej »

Zarezerwuj miejsce