Polski język, hard język: „accountability” a „responsibility”

Język polski piękny jest, ale czasem brakuje mu możliwości wyrażania pewnych kalek językowych (uwaga, od „kalka”, nie „kaleka”, choć w niektórych przypadkach to może jednak być ta druga…).
Słyszeliście kiedyś o „facylitacji”? Nie? To może „celebryci” to słowo, które obiło wam się o uszy? Ostatnio moją osobistą wendettą są „agenci” tam, gdzie powinny być „agenty”. Ale jest takie słowo, które nie ma swojego odpowiednika, bo ma swój odpowiednik. Ale ten odpowiednik jest nieodpowiedni. To polskie słowo to „odpowiedzialność”.
Dwa rodzaje odpowiedzialności
W języku angielskim są dwa rodzaje odpowiedzialności: „accountability” i „responsibility”. Zacznijmy może od definicji (bleee…).
Accountability, noun
- [uncountable] (formal) „the fact of being responsible for your decisions or actions and expected to explain them when you are asked”
– Hej, czy tu już nie jest coś o „responsibility”?
No to spójrzmy pod „responsibility”:
Responsibility, noun
- [uncountable, countable] a duty to deal with or take care of somebody/something
- [uncountable] blame for something bad that has happened
- [uncountable, countable] moral duty to do something or to help or take care of somebody because of your job, position, etc.
No, jest tego trochę, c’nie?
Odpowiedzialność za coś i przed czymś
Generalnie odpowiedzialność za coś czy odpowiedzialność przed czymś to właściwie responsibility. Czyli jeśli samodzielnie decydujesz o wzięciu za coś odpowiedzialności lub jeśli jesteś pociągany do odpowiedzialności, to oba są „responsibility”.
A czym jest ta na pierwszy rzut oka niedorobiona konstrukcja „accountability”? Tutaj chodzi o znalezienie człowieka, który może odpowiedzieć (zarówno słownie, jak i karnie) za coś. Czyli nie, że ja przejmuję na siebie szlachetny obowiązek, tylko kogo szukają w razie pytań lub zawalonej roboty. Tego drugiego znaczenia trzeba się bardzo na siłę doszukiwać w polskim odpowiedniku. To konstrukt z XV wieku pochodzący z języka francuskiego. I szybko rozprzestrzenił się na potrzeby administracji. W Polsce takie słowo to bardziej „poszukiwany do odpowiedzi” niż cokolwiek innego.
Adres pytań, głowa do ucięcia
No to teraz w kontekście zarządzania, co powinniśmy stosować? I jak to czytać?
Accountable to właściwie adres pytań oraz ewentualnie głowa do ucięcia, jeśli pytania nie pójdą po naszej myśli.
Responsible też może to oznaczać, ale znaczenie jest dużo szersze — włącznie z braniem na siebie obowiązku lub też poczuwaniem się do odpowiedzialności.
Proces Odpowiedzialności Christophera Avery’ego
Doskonale opisuje to Christopher Avery w swoim Procesie Odpowiedzialności (Responsibility Process). Opowiada o drodze, jaką człowiek przechodzi od zwalania winy aż do odpowiedzialności, i jak takiemu człowiekowi w tym pomóc.
Na dwóch najwyższych stopniach procesu jest Zobowiązanie i Odpowiedzialność (Obligation, Responsibility). Zobowiązanie to taka sytuacja, gdzie jak tego nie zrobię, to zostanę zobligowany w jakiś sposób do naprawienia sytuacji. A na poziomie Odpowiedzialności to mnie nie obchodzi, kto to zrobił — widzę sytuację, gdzie mam szansę zadziałać czy naprawić? Robię to, bo biorę odpowiedzialność za tę sytuację.
Jak chcecie posłuchać o tym więcej, to Kate opowiada o procesie w odcinku Modelowanie Odpowiedzialności – #25 Podcastu Zwinnej Kawy.
Mam nadzieję, że to trochę rozjaśniło wam w głowach.
A tymczasem lecę narzekać na inne słowa.
Kate
Zobacz też
Jeśli interesuje Was różnica między „responsible” i „accountable” w samym Scrum Guide — z cytatami i tłumaczeniami — zajrzyjcie do tekstu Wątpliwości na temat słowa odpowiedzialność (responsibility vs accountability).
Podziel się wpisem:
Chcesz pójść dalej?
- Professional Agile Leadership™ – Essentials (PAL-E)Liderzy, którzy rozwijają zespół, zamiast go ograniczać
- Management 3.0™ FoundationZarządzaj systemem, nie ludźmi




