Agile nie żyje, niech żyje Agile! Wywiad z Kate Hobler, trenerką i ekspertką Agile

Paweł Kański: Kilka tygodni temu przeczytałem na Twoim LinkedIn takie stwierdzenie “Agile is Dead”. Jesteś osobą o ogromnym doświadczeniu w obszarach Agile, Scrum itd. Więc chciałbym się podpytać o ten Twój wpis. Jakie jest dla Ciebie teraz status quo podejścia Agile w tworzeniu produktów cyfrowych?
Kate Hobler: Żeby odpowiedzieć na to pytanie musimy rozdzielić zjawisko Agile na ideę Agile, czyli takiego odpowiadania na sytuację, w której się znaleźliśmy, tego stanu ciągłej zmiany, oraz na Agile z tymi wszystkimi narzędziami, frameworkami typu Scrum, Kanban, SAFe, wszystkim innym, co kojarzymy ze środowiskiem Agile. I moim zdaniem stan Agile jako idei jest lepszy niż kiedykolwiek. Bo to, że nasz świat zmienia się coraz szybciej, my to wszystko widzimy. Widzimy to, że ludzie nie trwają po 20 lat na tej samym stanowisku w pracy. Zdarza się, ale to jest wyjątkowe, to jest coś, co się dzieje już dość rzadko. To, że za dwa lata rynek może być zupełnie inny niż dzisiaj, nikogo to nie dziwi. Szczególnie że po drodze, kiedy zdarzyła się pandemia, która w przeciągu dwóch miesięcy opanowała świat i generalnie wycięła ogromną ilość biznesów, albo doprowadziła do tego, że musiały one całkowicie zmienić kierunek rozwoju.
Także sama idea tej ciągłej zmienności i tego, że szybko trzeba się dostosować do tego, co nam się dzieje ze światem wokół, działa i ma się bardzo dobrze. Jeśli natomiast chodzi o Agile jako o zestaw narzędzi i tych wszystkich ładnych rzeczy, które są sprzedawane razem z ideą no to tu jest zdecydowany regres. I on jest spowodowana paroma rzeczami. Te wszystkie narzędzia Agile w momencie, kiedy pojawiły się nie najlepsze warunki rynkowe, one jako pierwsze zostały wyrzucone. Są firmy, które po prostu nagle zrezygnowały ze wszystkich Scrum Masterów, wszystkich wyrzuciły. Są firmy, które w momencie wejścia kryzysu stwierdziły “Dobra, nie kończymy tego projektu, do widzenia”. Są też firmy, które rozwiązały swoje centra Agile albo wypchnęły je do mało znaczącego działu, w którym efektywnie nic nie da się zrobić. I ten problem został spowodowany serią niefortunnych zdarzeń, których powodem była sytuacja na rynku i swoiste “rozwodnienie” Agile.
Osoby wprowadzające innowacyjne metody pracy Agile w firmach znacząco zwiększały ich przewagę konkurencyjną, zarówno w zarządzaniu organizacją, jak i produktami. To zainteresowało inne firmy, które zaczęły poszukiwać podobnych specjalistów, co spowodowało wzrost popytu przewyższający podaż. Skutkowało to spadkiem jakości i brakiem zrozumienia terminu Agile, gdyż brakowało standaryzacji. Po kryzysie w 2008 roku, firmy, które zatrudniały takie osoby, lepiej sobie poradziły, co ponownie zwiększyło popyt na specjalistów. Jednak szybki rozwój rynku spowodował pojawienie się produktów nazywanych “Agile”, które jednak mało miały wspólnego z prawdziwym Agile, co rozwodniło rynek do tego stopnia, że trudno go już przywrócić do stanu sprzed kryzysu.
Paweł Kański: Twoje komentarze przypominają mi moją niedawną rozmowę z Piotrem Majchrzakiem na temat tego, jak w czasach kryzysu, decydenci często wybierają bardziej sztywne modele, takie jak Waterfall, zamiast Agile, ponieważ wolą trzymać się czegoś, co postrzegają jako prostsze, konkretniejsze i bardziej niezawodne. Gdy Agile staje się zbyt “miękki”, wolą wybierać usługi oparte o Waterfall zamiast tych oznaczonych jako “Agile”.
Kate Hobler: Zgadza się. Co prawda Agile oferuje solidne ramy, które doskonale sprawdzają się w czasach kryzysu, ale istnieje zjawisko ucieczki do rozwiązań, które wydają się pewniejsze, co jest dosyć naturalnym zjawiskiem. Dlatego w momencie kryzysu wizerunek Agile mocno cierpi. Jednak rozwadnianie ma miejsce bardziej po kryzysie niż w jego trakcie. W trakcie kryzysów wręcz przeciwnie, Agile sprawdza się doskonale, ponieważ tylko osoby, które naprawdę rozumieją Agile, są w stanie znaleźć pracę i rzeczywiście przynoszą wartość firmom, dla których pracują. Po kryzysie, gdy osoby, które przyniosły wartość, stają się legendami, inne firmy stwierdzają: „My też chcemy tę legendę” i zaczynają szukać podobnych specjalistów na rynku.
To wtedy tworzy się „rozwadnianie” - najlepszych specjalistów, którzy mogą dać najwięcej wartości, zawsze będzie mało.
Podobnie było w latach 80., kiedy Lean i Six Sigma były adaptacyjnymi podejściami, choć bardziej skoncentrowanymi na produkcji fizycznej niż technologicznej. Z czasem te metody straciły na znaczeniu na biznesy. Chociaż nadal istnieją jako idee i narzędzia, nie są już standardem. Obecnie standardem jest coś innego, co w istocie opiera się na tej samej idei, ale jest inaczej prezentowane. Teraz pojawia się nowy cykl z nową ideą, która wydaje się mieć większe szanse na sukces.
Paweł Kański: Z Twojej obserwacji na jakim etapie kryzysu jesteśmy?
Kate Hobler: Wydaje mi się, że już jesteśmy po tym najgorszym momencie. Wydaje mi się, że ten najgorszy moment to był przełom lat 2023-2024. Wydaje mi się, że jesteśmy na fali wznoszącej, a te wskaźniki, które obserwuję, gdzieś w okolicy fajnie to pokazują. Jeden z ciekawszych wskaźników, na który kiedyś zwrócił uwagę CEO Scrum.org, to bardzo fajny wskaźnik nastrojów firm. Mianowicie, koszt lotów transatlantyckich rok do roku, porównany. Ponieważ jeśli ten koszt idzie do góry, to w tym momencie oznacza, że firmy wysyłają swoich pracowników do innych działów i firm między kontynentami. W innych wypadkach są obcięte budżety, więc firmy w tym momencie nie mają dobrych przewidywań. I ceny biletów transatlantyckich zaczęły odbijać, nawet biorąc pod uwagę koszt paliwa.
Paweł Kański: Wróćmy do Agile i jego niedoskonałości - jakie są, według Ciebie, trzy największe grzechy Agile? Kate Hobler: Doskonałe pytanie, dzięki! Pierwszym problemem jest to, że Agile niestety narodziło się w nieodpowiednim miejscu, czyli w środowisku technologicznym, a nie biznesowym. Jeśli spojrzymy na sygnatariuszy Agile Manifesto, to na 17 osób, 16 to deweloperzy, osoby, które pracują z technologią lub pracowały z nią bliżej lub dalej, i tylko jedna osoba nie jest techniczna.
Efekt był taki, że mimo tego, że Agile jako koncepcja w takiej formie tych właśnie narzędzi i frameworków, które teraz są popularne, pojawiła się już w latach osiemdziesiątych, sformalizowana została w połowie lat dziewięćdziesiątych, a Agile Manifesto zostało podpisane w 2001 roku. Wtedy to się mocno rozwijało, tylko że w tamtych czasach ludzie od biznesu o tym nie słyszeli, bo dla nich to było pojęcie czysto techniczne. Większość osób spoza bańki Agile miała takie podejście, że „Dobra, niech ci koderzy coś tam sobie robią, nas to w biznesie nie obchodzi”.
Sprawa zaczęła się zmieniać dopiero w okolicach 2007 roku, kiedy Steven Denning przeszczepił Agile do biznesu, pisząc o Agile w “Forbesie”. To był game changer, bo w tym momencie biznes w ciągu dosłownie kilku lat stwierdził: „O! My też chcemy”.
Agile zostało ograniczone głównie do IT i to było bardzo krzywdzące dla tej idei. Mimo że w procesie był odpowiednik dzisiejszego Scrum Mastera, brakowało kluczowej osoby od strony biznesu odpowiedzialnej za zarządzanie produktem. Zamiast niej były osoby z biznesu, które miały słabe uprawnienia decyzyjne. W efekcie, skopiowano tylko istniejący stan rzeczy, nie zagłębiając się w pierwotne intencje.
Mało kto zna Winstona Royce’a, twórcę modelu Waterfall, a większość kojarzy go tylko z popularnym schematem faz przechodzących w kolejne. Tymczasem Waterfall zawierał cykle i iteracje, co często jest pomijane. To błędne rozumienie i kopiowanie modelu Waterfall spowodowało, że późniejsze próby naprawy były kosztowne i długotrwałe, i nigdy nie przyniosły całkowicie satysfakcjonujących efektów.
W Agile nadal zdarza się, że role takie jak Scrum Master są traktowane jako przepłacani sekretarze, a osoby odpowiedzialne za produkt są postrzegane tylko jako analitycy biznesowi z uprawnieniami do zarządzania backlogiem produktu. Dodatkowo, framework SAFe utrwalił te role, nie przynosząc oczekiwanej pomocy. To jest pierwszy grzech Agile.
Drugi grzech to jest grzech wszelkiego rodzaju Scrum Masterów oraz Agile Coach’ów i to jest “przytulanie i głaskanie drzew”. Zacznę może od takiego trochę paradygmatu postrzegania rzeczywistości, z którego wychodzi rynek, czyli od tego, do czego firmy próbują dążyć. To jest paradygmat kapitalistyczny, czyli pieniądze, które zbieram, zasoby, które zbieram, umiejętności, których się uczę, to jest coś, co daje mi przewagę na rynku. To jest to myślenie, że każdy jestem panem swojego losu. To jest dokładnie ten tok myślenia, który zaszczepili nam rodzice naszego pokolenia, czyli “Ucz się i to ty decydujesz, kim jesteś, wszystko zależy od ciebie”. Tylko problem jest taki, że ten paradygmat stanowi dla nas duży problem. Bo podejście takie kapitalistyczne, gromadzące rzeczy i umiejętności, to jest podejście niesamowicie samotne. Bo ja jestem sam, to jest moje, to jest moja własność, nie nasza. Dlatego właśnie często mówi się o “samotności lidera”. W ten sposób uciekamy od tej źle pojętej kolektywności i uciekamy w tak wysoki poziom samotności i tak wysoki poziom alienacji i przestrzegania człowieka przez jego umiejętność lub to, co posiada, że my strasznie chcemy z powrotem do tej kolektywności, ale takiej zdrowej.
Tylko problem jest taki, że skoro uciekamy bardzo mocno od samotności do kolektywności, to ta kolektywność zdrowa nie jest, bo w drugą stronę się przechylamy za mocno. I to jest ogromny problem wszelkiego rodzaju Agile Coachów i Scrum Masterów. Bardzo chcą się opiekować tą kolektywnością, tym, żebyśmy robili rzeczy jako zespół. Tylko problem jest taki, że zgubiliśmy siebie w tym zespole i celu jaki on ma osiągnąć. On do czegoś służył. Ten zespół miał coś osiągać. On został powołany z powodu czegoś.
W pogoni za zespołowością i akceptacją we wspólnocie, całkowicie zaniedbaliśmy konieczność podważania własnych opinii oraz pojawienia się bezpiecznego konfliktu. To wszystko jest niezbędne, aby wytwarzać dobre produkty, móc otwarcie wyrażać krytykę bez obawy o negatywne reakcje, ponieważ dobrze wiadomo, że z konstruktywnych sporów wynikają wartościowe rozwiązania.
Steve Jobs potrafił podejść do kogoś i powiedzieć “Ten fragment Twojej pracy to gówno” - to jest coś absurdalnie agresywnego i zupełnie przekraczającego jakiekolwiek granice. Tylko że dla bliskich współpracowników Jobsa to nie był żaden problem. Oni wiedzieli, że on odnosi się do jakiejś ich pracy i weryfikowali na tej podstawie swoją pracę. Ja nikogo oczywiście nie namawiam do tego, żeby w jakiś sposób nazywać pracę kogokolwiek, bo to nie o to chodzi, ale chcę pokazać pewien kontrast i mechanizm działania szczerego feedbacku.
Scrum Masterzy, którzy doprowadzali do tego, że każdemu w zespole ma być komfortowo i miło, zatracili tę możliwość doprowadzenia do produktywnej niezgody.
Paweł Kański: A czy są jakieś wskaźniki lub metryki potwierdzają tę tezę? Jak lider, pracujący ze Scrum Masterami, może zbadać, czy Scrum Master faktycznie dba o to, by zespół spełniał cele biznesowe, a nie tylko o to, by zespołowi pracowało się przyjemnie?
Kate Hobler: Pierwszą rzeczą, którą można sprawdzić, jest intensywność komunikacji w zespole. Jeżeli zespół jest cichy i mało się komunikuje, można zacząć od stwierdzenia, że w rzeczywistości prawdopodobnie nie jest to prawdziwy zespół, ale to jest jeden ze wskaźników. Przed pandemią COVID-19 było to łatwo zauważalne np. w open space’ach w biurach - zespół, który się dobrze komunikował, często przeszkadzał innym w pracy. Pamiętam, że jako Scrum Masterka doprowadzałam do wybudowania ścianek działowych wokół zespołów, z którymi pracowałam, ponieważ przeszkadzały one innym swoją gadatliwością. Oczywiście nie było to naszą intencją, ale w momencie, kiedy zespół milkł, przestawał być efektywny i przestawał rzeczywiście skupiać się na tym, co ważne.
Ale na przykład intensywność komunikacji na Teams, na Slacku, na Discordzie, czy jakimkolwiek takim narzędziu, które mamy. I to jest pierwsza rzecz. Druga rzecz to jest świadomość kontekstu produktowego u Scrum Masterów, która jest bardzo słaba. To znaczy Scrum Masterzy często nie zdają sobie sprawy w ogóle, jaki produkt buduje ich zespół. Jeśli tak jest, no to jak ten Scrum Master ma im pomagać? To jest coś, po czym bardzo łatwo można to poznać.
Paweł Kański: Masz na myśli biznesową czy technologiczną znajomość produktu?
Kate Hobler: Bardziej biznesową, ale technologiczną to też jest coś, co Scrum Master powinien w podstawowym stopniu znać. Oczywiście Scrum Master nie musi umieć kodować, ale musi mieć tzw. “bullshit radar” na to, kiedy zespół próbuje coś wcisnąć i albo powiedzieć “Hej, słuchajcie, chyba coś tu nie gra! Jak to jest naprawdę?”. Powinien też umieć zadawać trudne pytania. Więc jeżeli Scrum Master nie ma tej technicznego obycia, to nie zada tego pytania.
Paweł Kański: A trzeci grzech Agile? Kate Hobler: Trzeci grzech to chciwość - tak bym to określiła. Tutaj nie chodzi o chciwość samą w sobie, bo w biznesie chodzi przecież o tworzenie bardzo dobrych produktów, które ostatecznie przynoszą zyski. Jednak jestem trenerką w Scrum.org, zarabiam na certyfikatach, ale uważam że ilość certyfikatów, która się pojawiła, jest niepotrzebna. Rozumiem, że certyfikaty i organizacje które je wydają promują poprawne zrozumienie idei. To się zgadza. Mam jednak pewność, że obecnie ludzie tworzą certyfikacje nie dla potrzeb rynku, lecz dla zysku, odpowiadając na chęci posiadania samego certyfikatu.
Rozumiem, dlaczego Scrum.org i Scrum Alliance oferują certyfikaty po dwudniowym szkoleniu, mimo że nie powinno tak być. To jest spuścizna po wczesnych etapach funkcjonowania rynku, który tego potrzebował, by rozpowszechnić podstawową wiedzę, ale to jest coś, co już nie powinno mieć miejsca. Ale jeśli organizacje takie jak Scrum.org czy Scrum Alliance zrezygnują ze swoich certyfikatów to ludzie pójdą gdzie indziej, gdzie nie dostaną już tak dobrej wiedzy. Więc to jest trochę klincz rynkowy. Jakby tego było mało, do certyfikacji dał się namówić nawet wielki przeciwnik certyfikacji, czyli David J. Anderson, twórca Kanban University, który kilkanaście lat temu osobiście mówił i wyśmiewał się z certyfikacji, ale potem uporządkował Kanbana i wprowadził certyfikaty, co dało dużo dobrego na rynku. Jednak dodanie certyfikatu po jedno czy trzydniowym szkoleniu to jest coś, co nie do końca powinno mieć miejsce, ponieważ daje złudne przekonanie, że osoba z takim certyfikatem jest już super specjalistą, a niekoniecznie tak jest.
Pojawiają się także narzędzia, takie jak chociażby SAFe. Jestem pod niesamowitym wrażeniem Dean Leffingwella, twórcy SAFe, który odpowiedział na realną potrzebę rynku absolutnie genialnie. Potrzeba rynku brzmiała: “Potrzebuję, żeby w mojej firmie nic się efektywnie nie zmieniło, żeby zmiany były minimalne, a jednocześnie, żebym mógł to nazywać Agilem”. I to jest fenomenalny produkt do tego! On idealnie odpowiada na potrzebę. Jeżeli chodzi o umiejętności tworzenia produktów, Dean, jesteś moim bohaterem, ale podejścia typu SAFe zniszczyło cały rynek! Doprowadziło do tego, że duża część tego, co nazywamy Agilem, jest fasadą, a nie rzeczywistą możliwością odpowiedzi na problemy rynku. Więc to jest, moim zdaniem, trzeci grzech.
Paweł Kański: Czy istnieje jakaś idea, lub trend, która pozwala ulepszyć lub zastąpić Agile?
Kate Hobler: Tak, ta idea istnieje i jest nią tzw. podejście produktowe. To jest ta sama idea co Agile, tylko podana w miejscu, w którym prawdopodobnie łatwiej się przyjmie.
Jakby popatrzeć na pierwsze podejścia do prób opisania Scruma, budowanego przecież na Agile, to te pierwsze 170- stronicowe dokumenty opisujące metodologię kładły ogromny nacisk na produktywność. Nie na projektowość, mimo tego, że projekty są w Scrum, każdy sprint jest projektem, ale na to, żeby tam były spójne deliverables. Żeby podchodzić do produktu poprzez to jaką wartość my chcemy dostarczyć temu użytkownikowi i za pomocą czego dokładnie? To jest pytanie, które pojawiło się od samego początku.
No to teraz, zamiast podejścia Agile, bo Agile się kojarzy teraz z bardzo dziwnymi, miałkimi zmianami w obrębie kultury i jakimś HR-em, to produktowość brzmi konkretniej, prawda?
No więc jak tam jest konkret i są pieniądze przede wszystkim, bo w skutecznym wykonywaniu produktów jest ROI. Czyli zaczynamy od rynku. Zaczynamy od tego, co jest dla tego naszego klienta, użytkownika ważne. Co jest dla tego kogoś ważne? Jakie to wywołuje emocje? Jakie to wywołuje reakcje? Ta interakcja z tym czymś, co my temu komuś dajemy. Jakie będzie reakcja na to, jeżeli ja temu człowiekowi dam ciastko? A jaka jest różnica między tym, że temu człowiekowi dam butelkę wody? A jaka będzie różnica, jeżeli temu człowiekowi dam telefon? Co w tym człowieku się stanie? Więc to jest to podejście produktowe, myślenie przez potrzeby użytkownika, przez tego kogoś, kto z tym produktem będzie wchodził w interakcję lub będzie z niego czerpał jakieś korzyści.
Paweł Kański: Brzmi to jak powtórzenie lub parafraza Agile Principles. Trochę powrót do korzeni, próba zrestartowania Agila jeszcze raz, tylko właśnie w tym środowisku biznesowym. Więc gdzie jest w tym nowość?
Kate Hobler: Jeżeli teraz ktoś ma dobre podejście Agile’owe, a jutro produktowe, to nic mu się nie zmieni. Naprawdę! Ponieważ Agile w swoim rdzeniu jest czysto produktowy, więc jeżeli to było robione dobrze, to rzeczywiście nic nie zmienicie. Ale w znakomitej większości ci, którzy twierdzą, że pracują w Agile, w sumie nie robią tego zbyt dobrze. Więc zmiana będzie poważna.
I zmiana będzie taka, że wreszcie zaczniemy patrzeć na naszego użytkownika, ponieważ będzie się liczył produkt, czyli to coś, co ma szansę zarabiać pieniądze. Więc tak naprawdę, główna różnica jest w tym, jest tak naprawdę w wektorze podejścia, a nie w samej idei.
Kultura Agile w pracy jest ważna, ale sama kultura nie generuje dochodów. Pieniądze są w produktach, do których wytworzenia potrzebna jest odpowiednia kultura, sensowna struktura organizacyjna i ludzie, którzy będą potrafili wykonać tę pracę. To wszystko zaczyna się w punkcie, gdzie są pieniądze i potencjał na zarabianie jeszcze większych sum – o to chodzi, prawda?
Paweł Kański: Lejesz teraz miód na serce decision makers, którzy rozdzielają budżety. Bo z tego co rozumiem, podejście produktowe to podejście które stawia na pierwszym miejscu produkt i potrzeby użytkownika, a nie same tylko narzędzia Agile (np. Scrum i jego artefakty, Agile Coach-ów, Scrum Masterów itd.).
Kate Hobler: Tak, dokładnie. Wychodzimy od tych ważnych celów, nie od tego, by nasz zespół pracował w sprintach i miał daily, lecz od tego, by nasz produkt był użyteczny dla odbiorców i rzeczywiście rozwiązywał ich problemy. Chcemy uniknąć sytuacji, którą nazywam “enshittification” – momentu, gdy produkt zaczyna przynosić duże pieniądze, a my przestajemy się nim zajmować i jego jakość spada. Mimo że nie ma dostatecznie dobrej alternatywy, która mogłaby go zastąpić, produkt jest nadal używany, staje się coraz gorszy, a ludzie coraz bardziej się sfrustrowani. Gdy w końcu pojawi się dobra alternatywa, ludzie szybko na nią przesiadają się, a twórcy głównego produktu zastanawiają się: „Kurde, co mogło pójść nie tak?”.
Paweł Kański: Od czego więc zacząć autodiagnozę swojego podejścia Agile jako Product Owner, Scrum Master czy decision maker?
Kate Hobler: Od celów i przepływów pieniężnych. Sprawdźmy więc, do czego tak naprawdę chcemy doprowadzić. Czy to jest rzeczywiście naszym celem? Może to być produkt, który bezpośrednio dostarcza wartość użytkownikowi, np. daje spokój, możliwości zarabiania czy ułatwia życie. Może to być też produkt, który nie dostarcza bezpośredniej wartości, ale daje wartość pośrednią, czyli w jakiś sposób sprawia, że miejsce, w którym jestem, staje się przyjemniejsze. Może to być również produkt, który faktycznie dostarcza wartość, ale nie przynosi bezpośrednio pieniędzy, np. produkt marketingowy, w który inwestujemy nasz czas i pieniądze, ale przynosi korzyści poprzez zwracanie uwagi ludzi na inne produkty, które tworzymy.
Cel to numer jeden, drugie zaś to, czy finanse się zgadzają. Oczywiście są wzloty i upadki, bywa różnie. Sama w swojej firmie byłam trzykrotnie bardzo blisko bankructwa, więc nie chodzi o to, by za każdym razem było dużo pieniędzy, ale by zwrócić uwagę, czy ten produkt, te produkty — bo to może być cały zestaw — to coś, co realnie jest nas w stanie utrzymać. Czy to jest coś, co rzeczywiście powinniśmy inwestować? Czy to jest coś, co jest w stanie zwrócić się z inwestycją, którą w ten produkt wkładamy? Czy może to jest coś, co będzie żyło tylko dlatego, że my w to inwestujemy i nigdy nie przyniesie żadnego zwrotu? To trzeba wziąć pod uwagę, bo świetny pomysł na produkt to jedno, ale to, by ten produkt był w stanie się utrzymać i przynosić wartość przez długi czas, to już jest inna historia.
Tak więc, niezależnie od tego, czy nazwiemy to Agilem, czy podejściem produktowym, to są dwa punkty, które są niezbędne, aby utrzymać naszą działalność.
Paweł Kański: Hasło “Agile is dead” pojawia się w sieci już od 2-3 lat. Więc to zjawisko kryzysu istnieje już od jakiegoś czasu, i chcę zapytać, czy my jesteśmy na etapie
diagnozy i przyglądania się temu, co się u nas dzieje, czy jesteśmy na etapie już reagowania i wdrażania jakichś zmian?
Kate Hobler: Wydaje mi się, że to już powinien być moment reagowania i wdrażania zmian, bo przejście w kierunku produktów to coś, co obserwujemy już od lat. To nie jest nowość, można więc sięgnąć po książki, która by efektywnie o tym mówiła szczególnie Marty Cagan, który to jakby rozwala system swoimi książkami i bardzo polecam je przeczytać każdemu, kto pracuje z jakimś produktem.
Podziel się wpisem:
Chcesz pójść dalej?
- Applying Professional Scrum™ (APS)Nie ucz się Scruma. Doświadcz go na własnej skórze
- Professional Agile Leadership™ – Essentials (PAL-E)Liderzy, którzy rozwijają zespół, zamiast go ograniczać
- Professional Scrum Master™ (PSM)Scrum, którego ludzie sami chcą używać





